સુરતની ગ્લોઇંગ મિલ્સથી ગામડા તરફ पलायन: ‘ગાંવ ચલો’ આંદોલન પાછળની વાસ્તવિકતા અને શ્રમિકોની વેદનાસુરતની ચમકતી મિલ અને ફેક્ટરીઓમાં મશીનો તો અવિરત ધમધમી રહ્યા છે, પરંતુ તે મશીનોને ચલાવનારા કામદારોના પગલાં હવે પોતાના વતન તરફ વળ્યા છે. જે ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગને શ્રમિકોના પરસેવે નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડ્યો, આજે તે જ મજૂરો ૧૨ કલાકની લાંબી શિફ્ટ, રજાઓ પર પ્રતિબંધ અને પગાર કાપી લેવાના ગંભીર આક્ષેપો વચ્ચે નોકરી છોડવા મજબૂર બન્યા છે.
હાલ સુરતમાં ‘ગાંવ ચલો’ (ગામ તરફ જાઓ) આંદોલન જોર પકડી રહ્યું છે. અહેવાલો મુજબ, લગભગ ૧૦ લાખ જેટલા શ્રમિકો સુરતથી બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ પરત જવા માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે.શ્રમિકોના આક્ષેપો અને સંઘર્ષના મુખ્ય મુદ્દાઓશું આ માત્ર તહેવારોમાં વતન જવાની સામાન્ય ઘેલછા છે કે પછી સુરતના કારખાનાઓમાં કામ કરતા મજૂરોની ધીરજનો બંધ હવે તૂટી ગયો છે? વાસ્તવિકતા એ છે કે શ્રમિકો હવે સુરતના આ ચમકતા ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગથી નિરાશ થઈ ચૂક્યા છે. * અથાગ શ્રમ અને લાંબી શિફ્ટ: મજૂરો પાસે મહિનાના ૩૦ દિવસ સતત ૧૨-૧૨ કલાક કામ કરાવવામાં આવે છે. * સાપ્તાહિક રજાનો અભાવ: રવિવારની કે સાપ્તાહિક એક દિવસની રજા માંગવા પર પણ મજૂરોના પગાર કાપી લેવામાં આવે છે અથવા નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે છે. * સમયસર વેતન નહીં: બીમારી કે થાકને કારણે રજા લેવા પર વેતન કાપવામાં આવે છે અને મહિનાઓ સુધી મહેનતાણું સમયસર ચૂકવવામાં આવતું નથી.
અચાનક બરતરફી: માત્ર એક દિવસની રજા માંગવા બદલ ૨૫૦ થી ૩૦૦ કામદારોને એકસાથે નોકરીમાંથી છૂટા કરી દેવામાં આવ્યા હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે.શ્રમિકોની આપવીતી: “સુરતમાં ગુલામ બનીને નહીં જીવવું”દિવાળી અને છઠ પૂજા પહેલાં વતન પરત ફરી રહેલા કામદારો માટે આ માત્ર તહેવાર ઉજવવાની વાત નથી, પરંતુ તે તેમના સ્વાભિમાન અને કાર્યગત પરિસ્થિતિઓનો ગંભીર પ્રશ્ન બની ગયો છે. * અયોધ્યા પરત ફરતા પ્રેમચંદનું કહેવું છે કે: “કામદારોને દર રવિવારે રજા મળવી જોઈએ. માલિકો પહેલાં મોટાં આશ્વાસન આપે છે, પણ પછી ફરી એ જ જૂની પદ્ધતિથી કામ કરાવવા લાગે છે.” * પ્રયાગરાજ જઈ રહેલા બ્રિજેશ નિષાદે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે: “હું ચાર-પાંચ મહિનાથી સુરતમાં કામ કરતો હતો, પણ એક દિવસની રજા પર પણ પગાર કપાઈ જતો હતો. તેના કરતાં ગામડે જઈને રેતીમાં કાકડીઓ ઉગાડીને ગુજરાન ચલાવી લઈશ, પણ સુરતમાં ગુલામ બનીને નહીં રહું.” * મનોજ કુમાર સિંઘ અને શિવ વંદન કુમાર જેવા અનેક શ્રમિકોનું આક્ષેપ છે કે:
મજૂરો ૨૬ દિવસ કામ કરવા તૈયાર હતા, પરંતુ માલિકો ૩૦ દિવસ કામ કરવાનો આગ્રહ રાખતા હતા. વિરોધ કરવા પર તેમને ફેક્ટરીમાંથી બહાર ફેંકી દેવામાં આવ્યા.શ્રમિક યુનિયનોનો સહયોગ અને ઉદ્યોગ પર તેની અસરોઆ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે શ્રમિક યુનિયનો પણ કામદારોના સમર્થનમાં આગળ આવ્યા છે. યુનિયન પ્રતિનિધિ અજય ડી. દુબેના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની ટીમ ‘ગાંવ ચલો’ આંદોલન હેઠળ વતન પરત ફરી રહેલા મજૂરોને પાણી અને નાસ્તો પૂરો પાડી રહી છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો છે કે આંદોલન શરૂ થયા બાદ ફેક્ટરી માલિકો મજૂરોને હેરાન કરી રહ્યા છે અને નોકરીમાંથી કાઢી રહ્યા છે, જેના વીડિયો પુરાવા પણ યુનિયન પાસે ઉપલબ્ધ છે.
જો કે, આ સમગ્ર વિવાદમાં સાચી સ્થિતિ જાણવા માટે ફેક્ટરી માલિકોનો પક્ષ જાણવો પણ એટલો જ જરૂરી છે.આ આંદોલનની અસર હવે માત્ર શ્રમિકો પૂરતી સીમિત નથી રહી. આ કારીગરો સુરતના ટેક્સટાઇલ અને એમ્બ્રોઈડરી ઉદ્યોગની કરોડરજ્જુ છે. જો મોટી સંખ્યામાં મજૂરો સુરત છોડીને ચાલ્યા જશે, તો ઉત્પાદન અને વ્યવસાય પર તેની વિપરીત અસર પડવી સ્વાભાવિક છે.નિષ્કર્ષ: હવે આગળ શું?શું માત્ર મજૂરોનું પલાયન જોઈને આ કટોકટીની જવાબદારીમાંથી છટકી શકાશે? શું શ્રમિકોની સાપ્તાહિક રજા, સમયસર વેતન અને સન્માનજનક કાર્યવાતાવરણની માંગણીઓ પર ગંભીરતાથી ચર્ચા નહીં થવી જોઈએ? જો સુરતના ઉદ્યોગને ચમકાવનારા કામદારો જ શહેર છોડવા મજબૂર બનશે, તો તે માત્ર રોજગારનો નહીં પરંતુ સમગ્ર ঔદ્યોગિક માળખાનો મોટો પ્રશ્ન બની રહેશે.હવે એ જોવાનું રહ્યું કે ‘ગાંવ ચલો’ આંદોલન શ્રમિકોની સમસ્યાઓનો કોઈ સ્થાયી ઉકેલ લાવી શકે છે કે પછી સુરતની ફેક્ટરીઓથી ગામડાઓ તરફનું આ પલાયન હજી વધુ વેગ પકડશે.આ સમાચાર પર તમારો શું અભિપ્રાય છે?
;
