‘ક્રાંતિવીર’ શૂટિંગ સમયે જ ડોક્ટરે ચેતવ્યા હતા! કઈ આદતે લીધો નાના પાટેકરનો જીવ?

બોલીવુડથી આ સમયે એક એવા ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે જેને સાંભળીને કદાચ વિશ્વાસ કરવો મુશ્કેલ થઈ જશે. હિન્દી અને મરાઠી સિનેમાના દિગ્ગજ અભિનેતા નાના પાટેકર હવે આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા. 75 વર્ષની વયે નાના પાટેકરે દુનિયાને અલવિદા કહી દીધું. આખરે આટલા ફિટ દેખાતા નાનાના મૃત્યુનું કારણ શું હતું? તે કઈ ભૂલ હતી જે નાના પાટેકર લાંબા સમય સુધી કરતા રહ્યા જે કદાચ તેમના જીવ જવાનું કારણ બની ગઈ. ચાલો નાનાના ફિલ્મોમાં આવવાથી લઈને તેમના મૃત્યુના કારણ અને તે ભૂલનો ખુલાસો કરીએ.જે અભિનેતાના અવાજમાં એક અલગ પ્રકારનો કડક મિજાજ હતો. જેની આંખોમાં ગુસ્સો પણ દેખાતો હતો અને દર્દ પણ. જેણે ક્યારેક ગેંગસ્ટર બનીને ડરાવ્યા, તો ક્યારેક પોલીસ અફસર બનીને કાયદાની તાકાત બતાવી, ક્યારેક સામાન્ય માણસની લાચારી બતાવી તો ક્યારેક કોમેડી દ્વારા લોકોને હસાવ્યા. આજે તે જ નાના પાટેકરની જિંદગીની સફર પૂરી થઈ ગઈ.પરંતુ નાના પાટેકરની કહાની માત્ર એક અભિનેતાના સ્ટાર બનવાની કહાની નથી. એની પાછળ ગરીબી છે, સંઘર્ષ છે, થિયેટર છે. તો ચાલો શરૂ કરીએ નાના પાટેકરની કહાની.નાના પાટેકરનું અસલી નામ વિશ્વનાથ પાટેકર હતું. તેમનો જન્મ 1 જાન્યુઆરી 1951ના રોજ મહારાષ્ટ્રના રાયગઢ જિલ્લાના મુરુડ જંજીરામાં થયો હતો. તેમના પિતા ગજાનન પાટેકર ટેક્સટાઈલના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા હતા અને તેમના માતા નિર્મલા ગૃહિણી હતા. નાના ત્રણ ભાઈઓમાં સૌથી નાના હતા. તેમનું બાળપણ કોઈ ફિલ્મી પરિવારમાં નહોતું વીત્યું, પરંતુ નાનપણથી જ તેમણે જિંદગીની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.જ્યારે નાના નાના હતા ત્યારથી જ તેમને અભિનય અને થિયેટરમાં રસ પડવા લાગ્યો હતો. એવું કહેવાય છે

કે શાળામાં ભણતી વખતે જ તેઓ ગામમાં થતા નાટકોમાં ભાગ લેવા લાગ્યા હતા. નાનાએ પોતે એક જૂના ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ ત્રીજા ધોરણથી જ નાટક કરવા લાગ્યા હતા. પરંતુ તેમની જિંદગીમાં એક મોટો ઝટકો ત્યારે આવ્યો જ્યારે પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ અચાનક ખરાબ થઈ ગઈ.નાનાના પિતાના ધંધામાં નુકસાન થયું અને ઘરની હાલત એવી થઈ ગઈ કે નાની ઉંમરે જ નાનાએ પરિવારની મદદ કરવા માટે કામ કરવું પડ્યું. તેઓ શાળાએ જતા હતા અને શાળા પૂરી થયા પછી કામ કરવા નીકળી જતા હતા. તેમણે ક્યારેક પોસ્ટર બનાવવાનું કામ કર્યું તો ક્યારેક નાના-મોટા કામ કરીને પૈસા કમાયા. એક સમયે તેમને માત્ર ₹35 મહિને મળતા હતા અને બદલામાં એક ટંકનું જમવાનું મળતું હતું. વિચારો, જે માણસને આગળ જઈને કરોડો લોકો મોટા પડદા પર જોઈને તાળીઓ પાડવાના હતા, તેણે પોતાની જિંદગીનો એક એવો તબક્કો પણ જોયો હતો જ્યારે ₹35 મહિને કમાવા પણ તેના માટે મોટી વાત હતી. પરંતુ કદાચ આ જ સંઘર્ષે તેમની અંદર એ ઊંડાણ પેદા કર્યું જે પછીથી તેમના અભિનયની સૌથી મોટી ઓળખ બન્યું.નાનાએ મુંબઈની પ્રખ્યાત સર જે. જે. સ્કૂલ ઓફ આર્ટસમાંથી અભ્યાસ કર્યો. અભ્યાસ પછી તેમણે એક એડવર્ટાઈઝિંગ એજન્સીમાં પણ કામ કર્યું. પરંતુ તેમનું મન અભિનયમાં જ હતું. થિયેટર તેમના માટે માત્ર શોખ નહોતો, પણ ધીમે-ધીમે તેમની જિંદગી બની રહ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમની મુલાકાત મરાઠી થિયેટરની દુનિયા સાથે જોડાયેલા ઘણા મોટા લોકો સાથે થઈ. અને અહીં જ તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી સ્મિતા પાટિલ સાથે પણ થઈ.

સ્મિતા પાટિલ નાનાને પહેલેથી જ જાણતા હતા. નાના તે સમયે ફિલ્મોને લઈને બહુ ઉત્સાહિત નહોતા. તેમને લાગતું હતું કે ફિલ્મોમાં સારા અને અર્થપૂર્ણ પાત્રો માત્ર હીરોને જ મળે છે અને તેમના ચહેરા-મોહરાના કારણે તેમને એવો મોકો કદાચ ક્યારેય નહીં મળે. પરંતુ સ્મિતા પાટિલે તેમને ફિલ્મોમાં જવા માટે પ્રેરિત કર્યા અને આખરે એક દિવસ સ્મિતા તેમને ફિલ્મ ડિરેક્ટર રવિ ચોપરા પાસે લઈ ગયા. ફિલ્મ હતી ‘આજ કી આવાઝ’. નાનાને શરૂઆતમાં જે રોલ ઓફર થયો તે તેમને પસંદ ન આવ્યો. તેમણે તે રોલ કરવાની ના પાડી દીધી. પરંતુ તેમની આ નારાજગી જ આગળ જઈને તેમના માટે મોટો મોકો લઈને આવી. કારણ કે તેમણે સાફ કહી દીધું હતું કે તેઓ કોઈપણ પ્રકારનું પાત્ર માત્ર ફિલ્મમાં આવવા માટે નહીં કરે. તેમનો અભિનય પહેલેથી જ થિયેટરમાં ઓળખ બનાવી ચૂક્યો હતો. તેઓ ફિલ્મોમાં પણ કંઈક એવું કરવા માંગતા હતા જેને લોકો યાદ રાખે.જોકે તેમનું ફિલ્મી ડેબ્યૂ આનાથી પણ પહેલા થઈ ચૂક્યું હતું. 1978માં આવેલી ફિલ્મ ‘ગમન’માં નાના પાટેકરે એક સપોર્ટિંગ રોલ કર્યો હતો. પરંતુ આ એ સમય હતો જ્યારે નાનાને મોટી ઓળખ મળવામાં હજી વાર હતી. આ પછી તેમણે ઘણી ફિલ્મોમાં નાના-મોટા પાત્રો ભજવ્યા— અંકુશ, પ્રતિઘાત, અંધા યુદ્ધ, સલામ બોમ્બે. પરંતુ અસલી ધમાકો થયો 1989ની ફિલ્મ ‘પરિંદા’થી.આ ફિલ્મમાં નાનાએ અન્ના નામના ગેંગસ્ટરનું પાત્ર ભજવ્યું અને આ પાત્રએ હિન્દી સિનેમાને એ અહેસાસ કરાવી દીધો કે નાના પાટેકર કોઈ સાધારણ અભિનેતા નથી. તેમનો અવાજ, તેમનો ગુસ્સો, તેમનો ચહેરો, એમની આંખોનો ઉપયોગ— બધું જ અલગ હતું.

‘પરિંદા’ માટે તેમને નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ અને ફિલ્મફેર એવોર્ડ મળ્યો. આ પછી પ્રહાર, ક્રાંતિવીર, અગ્નિસાક્ષી, ખામોશી, અબ તક છપ્પન, રાજનીતિ અને વેલકમ જેવી ફિલ્મોએ તેમના સ્ટારડમને વધુ મજબૂત કર્યું. એક તરફ તેઓ ‘ક્રાંતિવીર’ જેવા ગંભીર પાત્રમાં જોવા મળ્યા, તો બીજી તરફ ‘વેલકમ’ના ઉદય શેટ્ટી તરીકે એમની કોમેડીનો બિલકુલ અલગ અંદાજ દર્શકો સામે રાખ્યો. એટલે કે નાના કોઈ એક પ્રકારના પાત્રમાં બંધાઈને ના રહ્યા. તેઓ વિલન પણ બન્યા, હીરો પણ બન્યા, પોલીસ અફસર પણ બન્યા, સૈનિક પણ બન્યા અને કોમેડી કરતા-કરતા લોકોને પોતાના દીવાના પણ બનાવી દીધા.પરંતુ નાના પાટેકરની જિંદગી માત્ર ફિલ્મો સુધી સીમિત નહોતી. એમની અંગત જિંદગી પણ એટલી જ રસપ્રદ અને ઉતાર-ચઢાવથી ભરેલી રહી. નાનાની મુલાકાત નીલકાંતિ સાથે થિયેટર દરમિયાન થઈ હતી. નીલકાંતિ પોતે પણ અભિનય સાથે જોડાયેલા હતા અને બેંકમાં નોકરી પણ કરતા હતા. બંનેની દોસ્તી ધીમે-ધીમે પ્રેમમાં બદલાઈ અને 1978માં બંનેએ લગ્ન કરી લીધા. તે સમયે નાના પાસે ઝાઝા પૈસા નહોતા. થિયેટરથી એમની કમાણી બહુ ઓછી હતી, પરંતુ નીલકાંતિએ તેમનો સાથ આપ્યો.એક જૂના ઈન્ટરવ્યુમાં નાનાએ જણાવ્યું હતું કે તે સમયે તેઓ એક શોના માત્ર ₹75 કમાતા હતા, જ્યારે નીલકાંતિની નોકરીમાંથી તેમને દર મહિને લગભગ ₹2500 મળતા હતા. એટલે કે ઘર ચલાવવાની જવાબદારી કાફી હદ સુધી નીલકાંતિની કમાણીથી ચાલતી હતી.

પરંતુ તેમણે નાનાને કહ્યું કે જો તેમનું દિલ થિયેટરમાં છે તો તેઓ પોતાનું સપનું પૂરું કરે. આ જ સાથ હતો જેણે નાનાને થિયેટર અને અભિનયમાં આગળ વધવાની હિંમત આપી.લગ્નના થોડા વર્ષો પછી તેમના ઘરે પુત્રનો જન્મ થયો. પરંતુ પરિવારે એક એવું દર્દ પણ સહન કરવું પડ્યું જેની ભરપાઈ ક્યારેય થઈ શકે તેમ નહોતી. તેમના મોટા પુત્ર દુર્વાસાનું નાની ઉંમરમાં બીમારીના કારણે મૃત્યુ થયું. બાદમાં નાના અને નીલકાંતિના ઘરે પુત્ર મલ્હારનો જન્મ થયો. મલ્હાર આગળ જઈને ફિલ્મ નિર્માણ સાથે જોડાયો. નાના અને નીલકાંતિના સંબંધોમાં પછીના વર્ષોમાં અંતર આવ્યું અને બંને અલગ રહેવા લાગ્યા. જોકે તેમના સંબંધો અને વૈવાહિક સ્થિતિને લઈને અલગ-અલગ રિપોર્ટ રહ્યા છે. નાના માટે પરિવાર હંમેશા તેમની જિંદગીનો એક અત્યંત અંગત હિસ્સો રહ્યો. અને કદાચ આ જ કારણે તેમની અંગત જિંદગીના ઘણા દર્દ તેમણે કેમેરા સામે ક્યારેય પૂરી રીતે ખોલ્યા નથી.નાના પાટેકર માત્ર અભિનેતા નહોતા. એમની અંદર એક સૈનિક પણ હતો. ‘પ્રહાર’ ફિલ્મ માટે તેમણે આર્મીની ટ્રેનિંગ લીધી હતી. બાદમાં તેઓ ટેરિટોરિયલ આર્મી સાથે પણ જોડાયા અને માનદ અધિકારી તરીકે સેવાઓ આપી. કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન પણ તેમણે સેના સાથે પોતાની સેવાઓ આપી હતી. એટલે કે જે અભિનેતાને લોકો પડદા પર સૈનિકના પાત્રમાં જોતા હતા, તે અસલી જિંદગીમાં પણ સૈનિકોની ખૂબ નજીક રહ્યા.નાના પાટેકર તેમની સામાજિક સંવેદનશીલતા માટે પણ જાણીતા રહ્યા. તેઓ ખેડૂતો અને જરૂરિયાતમંદ લોકોની મદદ કરતા રહ્યા. એમની છબી હંમેશા બાકીના ફિલ્મી સિતારાઓથી થોડી અલગ રહી. તેઓ ગ્લેમરની દુનિયાના એવા અભિનેતા હતા જેમને જોઈને લાગતું હતું કે આ માણસ કેમેરા સામે અભિનય નથી કરી રહ્યો, પરંતુ પાત્રને જીવી રહ્યો છે.પરંતુ આપ લોકો નાનાના મૃત્યુનું કારણ અને તેમનાથી થયેલી તે ભૂલ ચોક્કસ જાણવા માંગતા હશો. દોસ્તો, 8 ઓક્ટોબર 2026ની સવાર બોલીવુડ માટે એક અત્યંત દુઃખદ સમાચાર લઈને આવી. નાના પાટેકર ગોવામાં પોતાના ઘરે હતા. રિપોર્ટ અનુસાર, તેઓ પોતાના ઘરમાં બેભાન અવસ્થામાં મળી આવ્યા હતા. તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા. ડોક્ટરોએ તેમને બચાવવાનો પૂરો પ્રયાસ કર્યો. લગભગ 45 મિનિટ સુધી સતત CPR (કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસસિટેશન) આપવામાં આવ્યું. પરંતુ નાનાના શરીરે કોઈ પ્રતિક્રિયા ન આપી અને સવારે લગભગ 5:20 વાગ્યે તેમને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા.હવે સવાલ એ આવે છે કે આખરે નાના પાટેકરનું મૃત્યુ કયા કારણે થયું? શરૂઆતી મેડિકલ માહિતી મુજબ નાનાને ગંભીર કાર્ડિયાક એરેસ્ટ આવ્યો હતો,

એટલે કે એમનું હૃદય અચાનક કામ કરતું બંધ થઈ ગયું હતું. પરંતુ અહીં એક મહત્વની વાત છે. ડોક્ટરોએ મેડિકો-લીગલ કેસ નોંધ્યો છે અને પોસ્ટમોર્ટમ કરવામાં આવનાર છે. તેથી મૃત્યુનું આખરી મેડિકલ કારણ પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ આવ્યા પછી જ પૂરી રીતે સ્પષ્ટ થશે. ડોક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ તેમને બચાવવા માટે લગભગ 45 મિનિટ સુધી સતત પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમને પાછા લાવી શકાયા નહીં.પરંતુ એક વાત જે તમારાથી છુપાયેલી રહી ગઈ, કદાચ તે જાણવું તમારા માટે ખૂબ જરૂરી છે. શું તમને ખબર છે નાના એક ભૂલ વર્ષો સુધી કરતા રહ્યા— તે હતી સ્મોકિંગ. જી હા, અભિનેતાને એક ખરાબ ટેવ હતી. તેઓ ચેઈન સ્મોકર હતા, એટલે કે એક સિગારેટ ઓલવાઈ નહીં કે બીજી સળગી! આ સિલસિલો વર્ષો સુધી ચાલતો રહ્યો હતો. આ જ કારણે કદાચ તેમના હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય બહુ પહેલાથી જ ખરાબ થઈ ચૂક્યું હતું.નાના પાટેકર હંમેશા પોતાની હેલ્થને લઈને બહુ ચર્ચામાં રહેનારા અભિનેતા નહોતા. તેઓ પોતાની પર્સનલ લાઈફને ઘણી હદ સુધી પ્રાઈવેટ જ રાખતા હતા. પરંતુ તેમના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી એક મોટી ઘટના લગભગ ત્રણ દાયકા પહેલા સામે આવી હતી. વર્ષ હતું 1994. ફિલ્મ ‘ક્રાંતિવીર’ પોતાના ક્લાઈમેક્સના શૂટિંગના તબક્કામાં હતી. નાના પાટેકર આ ફિલ્મમાં પ્રતાપ નારાયણ તિલકનું પાત્ર ભજવી રહ્યા હતા. ફિલ્મનો ક્લાઈમેક્સ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ હતો અને નાના પોતાના પાત્રમાં પૂરી રીતે ડૂબેલા હતા. પરંતુ આ દરમિયાન તેમની તબિયત અચાનક બગડી ગઈ. નાનાને છાતીમાં દુખાવાની ફરિયાદ થઈ અને તેમને હોસ્પિટલ લઈ જવા પડ્યા. તેમને મુંબઈની નાણાવટી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.બાદમાં ‘ક્રાંતિવીર’ના ડિરેક્ટર મેહુલ કુમારે આ ઘટનાને યાદ કરતા જણાવ્યું હતું કે તે સમયે નાનાની હાલત જોઈને ડોક્ટરોએ તેમને શૂટિંગ ના કરવાની સલાહ આપી હતી. ડોક્ટરોએ તેમને સિગારેટથી દૂર રહેવાની કડક સલાહ આપી હતી. પરંતુ નાના આ પછી પણ લાંબા સમય સુધી સિગારેટ પીતા રહ્યા. કદાચ આ જ એક ભૂલ તેમના જીવનનો અંત લાવી ગઈ.દોસ્તો, નાના પાટેકર ચાલી ગયા, પરંતુ ‘પરિંદા’નો અન્ના, ‘ક્રાંતિવીર’નો પ્રતાપ, ‘વેલકમ’નો ઉદય શેટ્ટી અને તેમના અસંખ્ય પાત્રો હંમેશા પડદા પર જીવંત રહેશે. દોસ્તો, આપ પણ નાનાની આત્માની શાંતિ માટે ૐ શાંતિ લખવાનું ભૂલતા નહીં.