એક વડાપ્રધાન, એક સુપરસ્ટાર અને $૧૦૦૦ નો એ ચેક… જેણે ૩૦ વર્ષનો સંબંધ તોડી નાખ્યો!

અમિતાભ બચ્ચનને આઈસીયુમાં દર્દથી કણસતા જોઈને તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડી પડ્યા હતા. ૨૬ જુલાઈ ૧૯૮૨નો દિવસ હતો. અમિતાભ બચ્ચન બેંગલુરુમાં ફિલ્મ કુલીનું શૂટિંગ કરી રહ્યા હતા. એક ફાઈટિંગ સીનના શૂટિંગ દરમિયાન અમિતાભના પેટમાં ગંભીર ઈજા થઈ. અમિતાભ દર્દથી તરફડવા લાગ્યા. તાત્કાલિક તેમને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા. તપાસમાં ખબર પડી કે તેમનું આંતરડું ફાટી ગયું છે. જ્યારે આ સમાચાર તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી અને અમિતાભના બાળપણના મિત્ર રાજીવ ગાંધીને મળ્યા ત્યારે બંને તરત જ હોસ્પિટલ જવા રવાના થયા. ઈન્દિરાને જોતાં જ અમિતાભના મોંમાંથી સહજતાથી નીકળી ગયું આન્ટી બહુ દર્દ થઈ રહ્યું છે. અમિતાભનો દર્દભર્યો અવાજ સાંભળીને ઈન્દિરા ગાંધી ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડવા લાગ્યા. જાણે તેમનો પોતાનો સગો દીકરો દર્દમાં તરફડી રહ્યો હોય. ગાંધી અને બચ્ચન પરિવાર વચ્ચે ત્રણ દાયકા જૂની મિત્રતા હતી. ઈન્દિરા ગાંધી અમિતાભને પોતાના દીકરાની જેમ માનતા હતા. એ સમયે કોઈ વિચારી પણ નહોતું શકતું કે આ દોસ્તી એક દિવસ દુશ્મનીમાં બદલાઈ જશે. તે રાજીવ ગાંધી જેમની અમિતાભ સાથે એટલી ગાઢ દોસ્તી હતી કે જ્યારે તેઓ ભણવા માટે પહેલીવાર લંડન ગયા તો ત્યાંથી પાછા ફરતી વખતે અમિતાભ માટે તેમના જીવનની પહેલી ડેનિમ જીન્સ લઈને આવ્યા. તે જ રાજીવ ગાંધી પાછળથી અમિતાભથી એટલા નારાજ થઈ ગયા કે તેમને સાપ સુધી કહી દીધું. તે સોનિયા ગાંધી જે ક્યારેક અમિતાભના કાંડા પર રાખડી બાંધતા હતા, તે જ સોનિયા પાછળથી અમિતાભથી એટલા દૂર થઈ ગયા કે ફરી ક્યારેય ન મળ્યા.

આખરે આ બધું કેવી રીતે થયું? આજની આ ડોક્યુમેન્ટ્રીમાં આપણે ગાંધી અને બચ્ચન પરિવારની દોસ્તીથી લઈને દુશ્મની સુધીની આખી વાર્તા જાણીશું. વીડિયો અંત સુધી જોજો તો જ તમે સમજી શકશો કે આ દોસ્તીમાં વફાદાર કોણ હતું અને ગદ્દાર કોણ? તેઓ રાજા છે. અમે રંક છીએ. રાજા નક્કી કરશે કે કોની સાથે સંબંધ રાખવો. કોની સાથે દોસ્તી નિભાવવી. આ વર્ષ ૧૯૪૨ની વાત છે. પ્રખ્યાત કવયિત્રી અને સ્વતંત્રતા સેનાની સરોજિની નાયડુ અલ્હાબાદ આવ્યા. અહીં જ તેમની મુલાકાત હિન્દીના પ્રખ્યાત કવિ હરિવંશરાય બચ્ચન સાથે થઈ. વાતો-વાતોમાં સરોજિની નાયડુએ હરિવંશરાય બચ્ચનને કહ્યું, કાલે આનંદ ભવનમાં એક પ્રોગ્રામ છે. ચોક્કસ આવજો. આનંદ ભવન પંડિત નેહરુનું ઘર હતું. હરિવંશરાય બચ્ચન પોતાની પત્ની તેજી બચ્ચન સાથે પ્રોગ્રામમાં ભાગ લેવા માટે આનંદ ભવન પહોંચ્યા. સરોજિની નાયડુએ તેમની મુલાકાત જવાહરલાલ નેહરુ સાથે કરાવી. નેહરુ અને બચ્ચન વચ્ચે એ જ દિવસથી ગાઢ દોસ્તી થઈ ગઈ. આ જ કાર્યક્રમમાં બીજી એક દોસ્તી પણ થઈ હતી. ઈન્દિરા ગાંધી અને તેજી બચ્ચનની. થોડા સમય પછી ઈન્દિરા ગાંધીના લગ્ન ફિરોઝ ગાંધી સાથે થયા. તેમને બે દીકરા થયા રાજીવ ગાંધી અને સંજય ગાંધી

. બીજી તરફ તેજી બચ્ચને અમિતાભ અને અજિતાભને જન્મ આપ્યો. રાજીવ અને અમિતાભ લગભગ સરખી ઉંમરના હતા. બંને સાથે રમતા-કૂદતા મોટા થયા અને જોતજોતામાં તેમની દોસ્તી પણ ગાઢ બનતી ગઈ. અહીં આઝાદી પછી જવાહરલાલ નેહરુ વડાપ્રધાન બન્યા. તેમણે અલ્હાબાદ છોડીને દિલ્હી શિફ્ટ થવું પડ્યું. બચ્ચન પરિવાર અલ્હાબાદમાં જ રહ્યો. આવા સમયમાં બંને પરિવારોનું મળવાનું બિલકુલ ઓછું થઈ ગયું. પરંતુ નેહરુએ બચ્ચન પરિવારને દિલ્હી બોલાવવાની એક તક શોધી જ કાઢી. તેમણે એક ભાષા સમિતિની રચના કરી અને તેની જવાબદારી હરિવંશરાય બચ્ચનને સોંપી દીધી. હવે બચ્ચન પરિવાર પણ દિલ્હી આવી ચૂક્યો હતો. બંને પરિવારના બાળકો ફરી એકવાર નજીક આવી ચૂક્યા હતા. પરંતુ જ્યારે ભણવાની ઉંમર થઈ તો અમિતાભ અને અજિતાભ નૈનીતાલની શેરવુડ સ્કૂલમાં ગયા. જ્યારે રાજીવ અને સંજય દેહરાદૂનની દૂન સ્કૂલમાં મોકલી દેવાયા. અમિતાભના માતા તેજી બચ્ચન એક સિંગર અને થિયેટર આર્ટિસ્ટ હતા. માતાના કારણે અમિતાભની અંદર બાળપણથી જ એક્ટિંગનો કીડો સળવળતો હતો. જ્યારે તેઓ નૈનીતાલની શેરવુડ સ્કૂલમાં ગયા તો ત્યાં તેમણે થિયેટર કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. શેરવુડથી અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી અમિતાભ પાછા દિલ્હી આવ્યા. અહીં તેમણે કિરોડીમલ કોલેજમાં એડમિશન લઈ લીધું. કોલેજની થિયેટર સોસાયટી દ प्लेयर्स સાથે જોડાઈ ગયા અને પોતાની એક્ટિંગ સ્કિલ્સને ધારદાર બનાવવા લાગ્યા. બીજી તરફ રાજીવ ગાંધી આગળના અભ્યાસ માટે કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી ગયા. અહીં જ રાજીવને એક છોકરી સાથે પ્રેમ થઈ ગયો. વર્ષ ૧૯૬૫ની વાત છે. કોલેજ કેન્ટીનમાં રાજીવને તેમના એક મિત્રએ એક છોકરી સાથે મુલાકાત કરાવી. તે છોકરીની વાદળી આંખો પર રાજીવ એવા ફિદા થયા કે તે જ દિવસે નક્કી કરી લીધું કે લગ્ન કરીશ તો આ જ છોકરી સાથે. આ છોકરી હતી ઇટાલીથી ઇંગ્લિશ લેંગ્વેજ કોર્સ કરવા આવેલી સોનિયા માઈનો. બંને વચ્ચે મુલાકાતોનો સિલસિલો વધવા લાગ્યો. ધીમે-ધીમે સોનિયાને પણ રાજીવ સાથે પ્રેમ થઈ ગયો. હવે બંને લગ્નના બંધનમાં બંધાવા માંગતા હતા. રાજીવે પોતાની માતા ઈન્દિરા ગાંધીને આ સંબંધ માટે રાજી કરી લીધા હતા. પરંતુ સોનિયાના પિતા સ્ટેફનો માઈનો આ સંબંધની બિલકુલ વિરુદ્ધ હતા. તેમનું માનવું હતું કે સોનિયા ઇન્ડિયન કલ્ચરમાં પોતાને એડજસ્ટ નહીં કરી શકે. અભ્યાસ પૂરો થયા પછી રાજીવ અને સોનિયા પોતપોતાના ઘરે પરત ફરી ચૂક્યા હતા. સોનિયાએ પોતાના પિતાને મનાવવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો પણ તેઓ માનવા તૈયાર નહોતા. કોઈ રસ્તો ન દેખાતા રાજીવે પોતાનો છેલ્લો દાવ ખેલ્યો. સોનિયાના પિતાને મનાવવા માટે રાજીવ ઇટાલી પહોંચી ગયા. ખૂબ આજીજી કરી. આખરે સ્ટીફનો એક શરત પર રાજી થયા. કહ્યું સોનિયા પહેલા ભારત જઈને થોડા દિવસ રહેશે. જો તે ત્યાંના માહોલમાં ઢળી જશે તો લગ્ન પર વિચાર કરવામાં આવશે. અહીં જ રાજીવને કામ આવ્યો બચ્ચન પરિવાર. જે રીતે ઈન્દિરા અમિતાભને પોતાના દીકરાની જેમ માનતા હતા. તેવી જ રીતે તેજી બચ્ચન પણ રાજીવને પોતાનો દીકરો સમજતા હતા

. વર્ષ ૧૯૬૮ની શિયાળામાં સોનિયા ભારત આવ્યા. રાજીવ ગાંધી અને અમિતાભ બચ્ચન તેમને દિલ્હીના પાલમ એરપોર્ટ પર રિસીવ કરવા પહોંચ્યા. તે સમયે ઈન્દિરા ગાંધી વડાપ્રધાન હતા. તેથી રાજીવ નહોતા ઈચ્છતા કે તેમનો સંબંધ કોઈ રાજકીય ચર્ચાનો હિસ્સો બને. આ જ કારણ હતું કે તેઓ સોનિયાને સીધા લઈને અમિતાભના ઘરે ચાલ્યા ગયા. સોનિયા કેટલાય દિવસો સુધી બચ્ચન પરિવાર સાથે રહ્યા. અમિતાભના માતા તેજી બચ્ચને તેમને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને રીતિ-રિવાજો વિશે જણાવ્યું. તેમને હિન્દી બોલતા શીખવ્યું. ધીમે-ધીમે સોનિયા અહીંના માહોલમાં ઢળી ગયા. આખરે સ્ટીફનોને પોતાની દીકરીની જીદ આગળ ઝૂકવું પડ્યું. વર્ષ ૧૯૬૮માં રાજીવ ગાંધી અને સોનિયા માઈનો લગ્નના બંધનમાં બંધાઈ ગયા. આ લગ્નમાં સોનિયાના માતા પૌલા માઈનો પણ સામેલ થયા હતા. પરંતુ માતાની કેટલીય મહત્વની રસમો તેજી બચ્ચને નિભાવી હતી. આ રીતે ગાંધી અને બચ્ચન પરિવારનો સંબંધ પહેલા કરતા પણ વધુ મજબૂત થઈ ગયો. બીજી તરફ અમિતાભ થિયેટર તો કરી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમને કોઈ નોકરી નહોતી મળી રહી. નોકરીની શોધમાં તેઓ કોલકાતા ચાલ્યા ગયા. ત્યાં એક શિપિંગ ફર્મમાં બ્રોકર તરીકે કામ કરવા લાગ્યા. તેમની સેલરી માત્ર ૫00 રૂપિયા હતી. અમિતાભ જોબ તો કરી રહ્યા હતા, પરંતુ વારંવાર મનમાં એક્ટિંગ ઘૂમતી હતી. પછી નિર્ણય કર્યો કે બોમ્બે જઈને કિસ્મત અજમાવું, જે થશે તે જોઈ લેવાશે. પૂરા ૬ વર્ષ સુધી કોલકાતામાં નોકરી કર્યા પછી અમિતાભ બોમ્બે પહોંચી ગયા. ૬ ફૂટ ૩ ઇંચ લાંબા દૂબળા-પાતળા અમિતાભને કોઈ ફિલ્મોમાં કામ આપવા તૈયાર નહોતું. દરેક જગ્યાએ તેમની લંબાઈ અને રંગરૂપને લઈને રિજેક્ટ કરવામાં આવતા હતા. પરંતુ અમિતાભને લાગતું હતું કે તેમનો અવાજ ઘણો દમદાર છે. કદાચ રેડિયોમાં તેમને કામ મળી જાય. તેમણે ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોમાં એપ્લાય પણ કર્યું પરંતુ ત્યાંથી પણ તેમને રિજેક્ટ કરવામાં આવ્યા. આ બધાની વચ્ચે એક એવો વાક્યો બન્યો જેણે આખરે અમિતાભ બચ્ચનને ફિલ્મોમાં કામ અપાવી જ દીધું. વર્ષ ૧૯૬૯ની વાત છે. અમિતાભના ભાઈ અજિતાભ એક દિવસ દિલ્હીથી બોમ્બે જઈ રહ્યા હતા. ટ્રેનમાં તેમને એક મિત્ર પાસેથી ખબર પડી કે ડાયરેક્ટર ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસ પોતાની એક ફિલ્મ માટે એક્ટર શોધી રહ્યા છે. અજિતાભે અમિતાભનો એક ફોટો મોકલીને ફોર્મ એપ્લાય કરી દીધું. અમિતાભ સિલેક્ટ થઈ ગયા. ઓડિશન માટે જ્યારે પહોંચ્યા તો ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસે અમિતાભને પૂછ્યું, ઘરેથી ભાગીને તો નથી આવ્યો ને? અમિતાભે કહ્યું બિલકુલ નહીં કામની શોધ કરી રહ્યો છું. ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસ બચ્ચન સરનેમ જોઈને સમજી ગયા હતા કે અમિતાભ બચ્ચન પ્રખ્યાત હિન્દી કવિ હરિવંશરાય બચ્ચનના દીકરા છે. તેમણે હરિવંશરાય બચ્ચનને એક ચિઠ્ઠી લખીને પૂછ્યું હું તમારા દીકરાને મારી ફિલ્મમાં લેવા માંગું છું. તમને કોઈ વાંધો તો નથી ને? હરિવંશરાય બચ્ચને જવાબ આપ્યો, મને કોઈ વાંધો નથી. આ જ અમિતાભને તેમના જીવનની પહેલી ફિલ્મ સાત હિન્દુસ્તાની મળી. આ ફિલ્મ માટે તેમને ૫000 રૂપિયા મળ્યા હતા. પરંતુ ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછી બોક્સ ઓફિસ પર પૂરી રીતે ફ્લોપ થઈ ગઈ. બોમ્બેમાં અમિતાભના રૂમ પાર્ટનર પ્રખ્યાત કોમેડિયન મહેમૂદના ભાઈ અનવર અલી હતા. અમિતાભ જ્યારે બોમ્બેમાં સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા તે જ દરમિયાન રાજીવ ગાંધી પોતાની ઓળખ છુપાવીને પોતાના મિત્ર અમિતાભ પાસે રહેવા ચાલ્યા ગયા. ઓળખ એટલા માટે છુપાવી હતી કારણ કે માતા ઈન્દિરા ગાંધી વડાપ્રધાન હતા. આ સમયગાળાનો એક મોટો રસપ્રદ કિસ્સો છે. અમિતાભ મહેમૂદને મળવા માંગતા હતા. તે સમયે મહેમૂદ એક ફિલ્મ બનાવવાના હતા. અમિતાભ વારંવાર રૂમ પાર્ટનર અનવરને કહી રહ્યા હતા, પ્લીઝ તમારા ભાઈ સાથે મુલાકાત કરાવી દો. આખરે અનવર માની ગયા. એક દિવસ અમિતાભ પોતાના મિત્ર રાજીવ ગાંધી સાથે મહેમૂદને મળવા તેમના ઘરે પહોંચી ગયા. તે સમયે મહેમૂદે દારૂ પી રાખ્યો હતો. તેઓ નશામાં હતા. અનવરે પોતાના ભાઈ મહેમૂદ સાથે અમિતાભનો પરિચય કરાવતા કહ્યું, આ છોકરો ફિલ્મોમાં કામ શોધી રહ્યો છે. સારી એક્ટિંગ કરે છે.

મહેમૂદને લાગ્યું અનવર રાજીવ ગાંધીની વાત કરી રહ્યા છે. રાજીવ દેખાવમાં ખૂબ હેન્ડસમ હતા. મહેમૂદે પોતાના ગજવામાંથી ૫,૦૦૦ રૂપિયા કાઢ્યા અને સામે રાખી દીધા. કહ્યું અમારી નવી ફિલ્મમાં તું કામ કરીશ. અમિતાભે તે પૈસા ઉપાડીને પોતાની પાસે રાખી લીધા. મહેમૂદને લાગ્યું પૈસા તો બાજુવાળા રાજીવને આપ્યા હતા. પાછળથી ભાઈ અનવરે અમિતાભ તરફ ઈશારો કરતા કહ્યું, આ છે તે છોકરો જે એક્ટર છે. બાજુવાળો છોકરો તો એનો દોસ્ત છે. મહેમૂદને જ્યારે આ વાત સમજાઈ, તો તેમણે અમિતાભ પાસેથી તે પૈસા પાછા લઈ લીધા. કહ્યું, પછી જણાવું છું. પછી શું જણાવવાના હતા? અમિતાભના હાથમાંથી વધુ એક તક નીકળી ચૂકી હતી. સાત હિન્દુસ્તાની ફ્લોપ થયા પછી અમિતાભને કોઈ મોટી ફિલ્મ ઓફર નહોતી થઈ રહી. ઈન્દિરા ગાંધીએ વડાપ્રધાનના લેટર હેડ પર અમિતાભને કામ અપાવવાના સિલસિલામાં સુનિલ દત્ત અને નર્ગિસ દત્તને એક ચિઠ્ઠી લખી. તે સમયે સુનિલ દત્ત રેશ્મા ઔર શેરા નામની એક ફિલ્મ બનાવી રહ્યા હતા. ઈન્દિરા ગાંધીના કહેવા પર અમિતાભને આ ફિલ્મમાં કામ તો મળી ગયું પરંતુ આ ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ થઈ ગઈ. અમિતાભ જે પણ ફિલ્મમાં કામ કરી રહ્યા હતા, તેમને સફળતા નહોતી મળી રહી. પછી આવ્યું વર્ષ ૧૯७૧. ફિલ્મ આવી આનંદ. આ ફિલ્મમાં અમિતાભ એક ડોક્ટરની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હતા. ફિલ્મ બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ. પરંતુ તેના મુખ્ય નાયક રાજેશ ખન્ના હતા. તેથી ફિલ્મનો વધારે શ્રેય તેમને જ મળ્યો. જો કે અમિતાભની એક્ટિંગે ઓડિયન્સને ખૂબ પ્રભાવિત કરી હતી. પછી આવ્યું વર્ષ ૧૯૭૩ એક ફિલ્મ રિલીઝ થઈ. નામ હતું ઝંજીર. આ ફિલ્મમાં અમિતાભ બચ્ચન પહેલીવાર એન્ગ્રી યંગ મેનની ઇમેજમાં નજરે પડ્યા. દર્શકો તેમની એક્ટિંગના દીવાના થઈ ગયા. ફિલ્મ સુપરહિત સાબિત થઈ. આણે અમિતાભની આખી જિંદગી બદલી નાખી. અહીંથી જ અમિતાભ બચ્ચનના સુપરસ્ટાર બનવાની સફર શરૂ થઈ. અમિતાભ એક પછી એક હિટ આપતા ગયા અને બની ગયા સદીના મહાનાયક. ૨૫ જૂન ૧૯૭૫ના દિવસે ઈન્દિરા ગાંધીએ ઈમરજન્સીની જાહેરાત કરી દીધી. ઈમરજન્સીના ગાળામાં ઈન્દિરા ગાંધીના જમણા હાથ તેમના નાના દીકરા સંજય ગાંધી બન્યા હતા. ઈમરજન્સીના ગાળામાં અમિતાભ બચ્ચન સંજય ગાંધી સાથે કેટલાય કાર્યક્રમોમાં નજરે પડ્યા. એક તરફ જ્યાં બોલિવૂડનો મોટો હિસ્સો ઈમરજન્સીની વિરુદ્ધ બોલી રહ્યો હતો, ત્યાં અમિતાભ બચ્ચન આ મુદ્દે ચૂપ હતા બલ્કે તેમણે ઈમરજન્સીનું સમર્થન કર્યું હતું. તે કલાકારો જે ઈમરજન્સી દરમિયાન ઈન્દિરા ગાંધીની આલોચના કરી રહ્યા હતા, તેમને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો. કિશોર કુમારે એક સરકારી પ્રોગ્રામમાં ભાગ લેવાનો ઈનકાર કરી દીધો તો તેમના ગીતો આકાશવાણી અને દૂરદર્શન પરથી બેન કરી દેવાયા. બીજી તરફ ઈમરજન્સીના ગાળામાં અમિતાભની એક પછી એક કેટલીય ફિલ્મો ધડાધડ રિલીઝ થતી રહી. વર્ષ ૧૯૭૫માં જ શોલે આવી જે પાછળથી ૨૦મી સદીની સૌથી મોટી સુપરહિટ ફિલ્મોમાં ગણાઈ. રશીદ કિદવાઈ પોતાના પુસ્તક નેતા અભિનેતામાં જણાવે છે કે ઈમરજન્સીના કેટલાય વર્ષો પછી ટાઈમ્સ નાઉને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યુમાં અમિતાભ બચ્ચને આ વાતનો સ્વીકાર કર્યો હતો કે ઈમરજન્સીની ક્રૂરતાને સપોર્ટ કરવી તે તેમની જિંદગીની સૌથી મોટી ભૂલ હતી. તેમણે એવું નહોતું કરવું જોઈતું. ઈમરજન્સી પછી દેશમાં પહેલીવાર બિન-કોંગ્રેસી જનતા પાર્ટીની સરકાર બની. મોરારજી દેસાઈ દેશના વડાપ્રધાન બન્યા. રશીદ કિદવાઈ પોતાના પુસ્તક નેતા અભિનેતામાં જણાવે છે કે ઈમરજન્સી પછી ગાંધી પરિવારે એક રેલીમાં સામેલ થવા માટે અમિતાભ બચ્ચનને બોલાવ્યા. પણ તેજી બચ્ચને દીકરા અમિતાભને મોકલવાનો ઈનકાર કરી દીધો. કહ્યું આનાથી અમિતાભના ફિલ્મી કરિયર પર નેગેટિવ અસર પડશે. તેજી બચ્ચનના આ જવાબ પછી સંજય ગાંધી અમિતાભ બચ્ચનથી નારાજ થઈ ગયા. એક બીજો કિસ્સો એવો પણ મશહૂર છે કે સંજય ગાંધીએ તે ગાળામાં અમિતાભ પાસે ૨૦ લાખ રૂપિયા ઉધાર માંગ્યા હતા. પરંતુ અમિતાભે પૈસા આપવાની ના પાડી દીધી હતી. આ બે ઘટનાઓએ અમિતાભ અને સંજય ગાંધી વચ્ચે કડવાશ વધારી દીધી હતી. પછી અમિતાભ બચ્ચને ચૂપચાપ ગાંધી પરિવારથી અંતર રાખવાનું શરૂ કરી દીધું. ૨૩ જૂન ૧૯૮૦ના દિવસે સંજય ગાંધીનું એક વિમાન અકસ્માતમાં રહસ્યમય મોત થઈ ગયું. ઈન્દિરા ગાંધી અંદરથી તૂટી ચૂક્યા હતા. સંજયના મોતના આશરે ૨ વર્ષ પછી ફિલ્મ કુલીના શૂટિંગ દરમિયાન અમિતાભ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા. ઈન્દિરા ગાંધી અમિતાભને મળવા હોસ્પિટલ પહોંચ્યા. અમિતાભને દર્દથી તરફડતા જોઈ ઈન્દિરા ગાંધીની આંખો ભીની થઈ ગઈ. આ બે અકસ્માતોએ ગાંધી અને બચ્ચન પરિવારને ફરીથી એક કરી દીધા હતા. અહીં ઓપરેશન બ્લુ સ્ટાર પછી શીખો વચ્ચે ઈન્દિરા ગાંધીને લઈને નારાજગી હતી. ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯८４ના દિવસે ઈન્દિરા ગાંધી એક ટીવી ઈન્ટરવ્યુ માટે પોતાના આવાસમાંથી બહાર નીકળી રહ્યા હતા. ત્યારે જ તેમના શીખ બોડીગાર્ડ્સે તેમને ગોળીઓથી વીંધી નાખ્યા. તે જ સાંજે રાજીવ ગાંધીને દેશના નવા વડાપ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા. ઈન્દિરા ગાંધી સરકારનો કાર્યકાળ લગભગ પૂરો જ થવાનો હતો. તેથી ડિસેમ્બર ૧૯८４માં લોકસભા ચૂંટણી કરાવવાનો નિર્ણય લેવાયો. ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા પછી આખા દેશમાં કોંગ્રેસ માટે સહાનુભૂતિની લહેર ચાલી રહી હતી. પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશની અલ્હાબાદ બેઠક પર કોંગ્રેસની રાહ સરળ નહોતી. કોંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતા અને ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી હેમવતી નંદન બહુગુણા પાર્ટી છોડી ચૂક્યા હતા. હવે તેઓ લોકદળની ટિકિટ પર અલ્હાબાદથી ચૂંટણી લડી રહ્યા હતા. બહુગુણાનું અલ્હાબાદમાં ઘણું વર્ચસ્વ હતું. કોંગ્રેસને તેમની સામે એક એવા ઉમેદવારની જરૂર હતી જે જનતાનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચી શકે. ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાના મોતથી થોડા મહિના પહેલા ઉત્તર પ્રદેશમાં કોંગ્રેસને મજબૂત કરવાની જવાબદારી વીપી સિંહને સોંપી દીધી હતી. વીપી સિંહે અલ્હાબાદ બેઠક પરથી પોતાના નજીકના કેપી તિવારીનું નામ લગભગ નક્કી કરી લીધું હતું. પરંતુ નામાંકનથી ઠીક પહેલા દિલ્હીમાં એક રસપ્રદ ઘટના બની. રાજીવ ગાંધીએ કોંગ્રેસ નેતા એચઆર ભારદ્વાજને વડાપ્રધાન આવાસ બોલાવ્યા. જ્યારે ભારદ્વાજ રૂમમાં પહોંચ્યા તો ત્યાં પહેલાથી જ અમિતાભ હાજર હતા. રાજીવ ગાંધીએ ભારદ્વાજને હસતા હસતા પૂછ્યું, આમને ઓળખો છો? ભારદ્વાજે જવાબ આપ્યો, હા, આ અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચન છે. રાજીવ ગાંધીએ અમિતાભ તરફ ઈશારો કરતા કહ્યું, આ અલ્હાબાદથી કોંગ્રેસના ઉમેદવાર હશે. આ સાંભળીને ભારદ્વાજ પણ હેરાન રહી ગયા કારણ કે ત્યાં સુધી કોઈને અંદાજો નહોતો કે અમિતાભ બચ્ચન રાજકારણમાં પગ મૂકવાના છે. અમિતાભે અલ્હાબાદથી નામાંકન દાખલ કર્યું. ચૂંટણી પ્રચારમાં ઉતરી પડ્યા. જ્યાં પણ તેમની રેલી થતી લોકોની ભીડ ઉમટી પડતી. ચૂંટણી થઈ અને પછી પરિણામો આવ્યા. કોંગ્રેસે ઇતિહાસ રચી દીધો. રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં પાર્ટીએ ૪૦૪ બેઠકો જીતી લીધી. વળી અમિતાભ બચ્ચને હેમવતી નંદન બહુગુણાને મોટા અંતરથી હરાવી દીધા. અમિતાભની લોકપ્રિયતાનો અંદાજો તમે એ વાત પરથી લગાવી શકો છો કે તેમને મળેલા આશરે ૪૦૦૦ બેલેટ પેપર્સ એવા હતા જેના પર વોટ આપવાની સાથે-સાથે મહિલાઓએ લિપસ્ટિકના નિશાન પણ છોડ્યા હતા. સિનેમાના પડદાનો સુપરસ્ટાર હવે સંસદ પહોંચી ચૂક્યો હતો. અમિતાભ બચ્ચન પોતાની જિંદગીની બીજી સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઇનિંગની શરૂઆત કરવા જઈ રહ્યા હતા, પરંતુ રાજકારણે અમિતાભને એવા દિવસો બતાવ્યા કે અમિતાભે રાજકારણમાંથી હંમેશા માટે સન્યાસ લઈ લીધો. અલ્હાબાદથી સાંસદ બન્યા પછી અમિતાભ બચ્ચન પાર્ટીના કામોમાં ઘણો હસ્તક્ષેપ કરવા લાગ્યા હતા. કહેવાય તો ત્યાં સુધી છે કે તેઓ અધિકારીઓની પોસ્ટિંગ ચપટી વગાડતા કરાવી દેતા હતા. કોંગ્રેસના કેટલાય મોટા નેતાઓ અમિતાભના આ વ્યવહારથી ખુશ નહોતા. આમાંથી જ એક નામ હતું વીપી સિંહનું. વીપી સિંહ રાજીવ ગાંધી સરકારમાં ફાઇનાન્સ મિનિસ્ટર હતા. તેમનો સંબંધ પણ અલ્હાબાદથી હતો. તેઓ અલ્હાબાદથી સાંસદ પણ રહી ચૂક્યા હતા. અહીં અમિતાભ બચ્ચન રાજીવ ગાંધીના સૌથી નજીકના લોકોમાં ગણાતા હતા. વીપી સિંહને આ જ વાત ખૂંચતી હતી. આ દરમિયાન વીપી સિંહના નજીકના લોકોએ એ સમાચાર ફેલાવવાના શરૂ કર્યા કે અમિતાભના ભાઈ અજિતાભ બચ્ચને સ્વિસ બેંકોમાં પૈસા છુપાવી રાખ્યા છે. મેકડોનાલ્ડ પોતાના પુસ્તક ધ પોલિએસ્ટર પ્રિન્સ ધ રાઇઝ ઓફ ધીરુભાઈ અંબાણીમાં ઉલ્લેખ કરે છે. વીપી સિંહના ઈશારે અમેરિકન પ્રાઈવેટ તપાસ એજન્સી Fairfax એ અમિતાભની કથિત સ્વિસ સંપત્તિની તપાસ શરૂ કરી. આ દરમિયાન અફવાઓ ઉડવા લાગી કે Fairfax ની તપાસમાં ખબર પડી છે કે માઈની બ્રધર્સ નામની કંપનીના સ્વિસ ખાતામાં ૬૫૦ કરોડ રૂપિયા જમા છે. દાવો કરવામાં આવ્યો કે આ કંપનીનો સંબંધ બચ્ચન પરિવાર સાથે છે. જો કે પાછળથી આ દાવો ખોટો નીકળ્યો. એવી કોઈ કંપની હોવાના કોઈ પુરાવા ન મળ્યા. એક તરફ વીપી સિંહ અમિતાભને નિશાન બનાવી રહ્યા હતા તો બીજી તરફ એક બીજા બિઝનેસમેનની ફાઈલો ખૂલી રહી હતી. આ હતા ધીરુભાઈ અંબાણી. ધીરુભાઈ અંબાણી અને રાજીવ ગાંધીના સંબંધો બહુ સારા નહોતા. અહીં ધીરુભાઈને લાગવા માંડ્યું હતું કે જો કારોબારમાં ટકી રહેવું હોય તો રાજીવ ગાંધી સાથે સંબંધો સુધારવા પડશે. અહીં જ તેમણે રાજીવ ગાંધીના દોસ્ત અમિતાભ બચ્ચનનો સહારો લીધો. અમિતાભે રાજીવ ગાંધી અને ધીરુભાઈ અંબાણીની મુલાકાત કરાવી. પરંતુ આ મુલાકાતમાં ધીરુભાઈએ ઈશારા-ઈશારામાં રાજીવ ગાંધીને જણાવ્યું કે વીપી સિંહ અમિતાભ માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી રહ્યા છે. એવા વ્યક્તિ માટે જે તમારા સૌથી નજીક છે. રાજીવ ગાંધીને આ વાત ખટકવા લાગી. પછી તેમણે વીપી સિંહના પાવરને નબળો કરવાનું શરૂ કરી દીધું. આના થોડા જ દિવસો પછી વીપી સિંહે ફાઇનાન્સ મિનિસ્ટ્રીમાંથી રાજીનામું આપી દીધું. પરંતુ રાજીનામાના માત્ર ૪ દિવસ પછી રાજીવ ગાંધી સરકાર પર એવો દાગ લાગ્યો જે આજ સુધી ધોવાયો નથી. આ હતું બોફોર્સ કૌભાંડ. સ્વીડિશ અખબાર ડેગન્સ ન્યૂઝે આરોપ લગાવ્યો કે સ્વીડિશ હથિયાર બનાવતી કંપની બોફોર્સે ઇન્ડિયન આર્મીના તોપોનો કોન્ટ્રેક્ટ મેળવવા માટે ભારતના કેટલાય નેતાઓ, બિઝનેસમેન અને વચેટિયાઓને ભારે લાંચ આપી હતી. અખબારે એવો પણ દાવો કર્યો કે જે બેંક ખાતાઓમાં લાંચના પૈસા મોકલાયા હતા, તેમાં એક નામ અમિતાભના ભાઈ અજિતાભનું પણ હતું. હવે અમિતાભ બચ્ચન ખરાબ રીતે ઘેરાઈ ચૂક્યા હતા. આખરે અમિતાભે રાજકારણ છોડવું પડ્યું. રાજીવ ગાંધીના રાજકીય સચિવ રહેલા માખણલાલ ફોતેદાર એક રસપ્રદ કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવે છે કે બોફોર્સ કૌભાંડમાં નામ આવ્યા પછી એક દિવસ રાજીવ અને અમિતાભની મુલાકાત થઈ. રાજીવે અમિતાભને કહ્યું કે ફોતેદાર સાહેબ તમારી પાસે અપેક્ષા રાખે છે કે તમે રાજીનામું આપો. ફોતેદાર દાવો કરે છે કે તેમણે એવું ક્યારેય નહોતું કહ્યું. જો કે અમિતાભે રાજીવ ગાંધીને કહ્યું કે ફોતેદાર સાહેબ જો મારું રાજીનામું ઈચ્છે છે તો જણાવો ક્યાં સહી કરવાની છે હું રાજીનામું આપી દઉં છું. આ પછી અમિતાભે પૂરી રીતે રાજકારણ છોડી દીધું. બોફોર્સ કૌભાંડ પછી કોંગ્રેસની સરકાર પડી ગઈ. જનતા દળના નેતૃત્વમાં નવી સરકાર બની. વીપી સિંહ નવા વડાપ્રધાન બન્યા. આ સમયગાળાના એક રસપ્રદ કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કરતા સંતોષ ભારતીય પોતાના પુસ્તક વીપી સિંહ, ચંદ્રશેખર, સોનિયા ગાંધી ઔર મૈં માં લખે છે. એકવાર અમિતાભ રાજીવને મળવા આવ્યા. જ્યારે અમિતાભ મુલાકાત પછી ચાલ્યા ગયા તો રાજીવે પીઠ પાછળ કહ્યું હી ઇઝ અ સ્નેક એટલે કે અમિતાભ સાપ છે. સંતોષ ભારતીય પોતાના પુસ્તકમાં દાવો કરે છે કે તે સમયે કોંગ્રેસ નેતા રાજીવ શુક્લા પણ ત્યાં હાજર હતા જે તે સમયે પત્રકાર હતા. રાજકારણ છોડ્યા પછી અમિતાભ બચ્ચન લંડન ચાલ્યા ગયા. ત્યાં તેમણે ડેગન્સ ન્યૂઝ અખબાર સામે માનહાનિનો કેસ દાખલ કરી દીધો. આશરે ૩ વર્ષ પછી અમિતાભ અને તેમના ભાઈ અજિતાભ આ કેસ જીતી ગયા. અખબારે અમિતાભ બચ્ચન પાસે જાહેરમાં માફી માંગવી પડી. અખબારે કહ્યું કે તેને ભારત સરકારના સ્ત્રોતો તરફથી ખોટી માહિતી મળી હતી જેના કારણે અજિતાભ બચ્ચનનું નામ આ બાબતમાં આવી ગયું હતું. અહીં વર્ષ ૧૯૯૧માં તમિલનાડુમાં એક ચૂંટણી રેલી દરમિયાન રાજીવ ગાંધીની હત્યા કરી દેવામાં આવે છે. વિતેલા ૭ વર્ષોમાં ગાંધી પરિવારના બે સૌથી મજબૂત સ્તંભ તૂટી ચૂક્યા હતા. પહેલા ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા થઈ અને હવે રાજીવ ગાંધી પણ આ દુનિયાને અલવિદા કહી ચૂક્યા હતા. આ બે અકસ્માતોએ સોનિયા ગાંધીને અંદરથી પૂરી રીતે તોડી નાખ્યા હતા. તેઓ પોતાને બિલકુલ એકલા અનુભવવા લાગ્યા હતા. તે સમયે રાહુલ ગાંધી હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. રાહુલની કોલેજની ફી જમા કરવાનો સમય આવી ચૂક્યો હતો. પરંતુ સોનિયા ગાંધીને સમજાતું નહોતું કે શું કરવું. સંતોષ ભારતીય પોતાના પુસ્તક વીપી સિંહ, ચંદ્રશેખર, સોનિયા ગાંધી ઔર મૈં માં લખે છે. સોનિયાએ મદદ માટે અમિતાભ બચ્ચન તરફ આશા રાખી. પરંતુ અમિતાભ બચ્ચનનો જવાબ સાંભળીને સોનિયા હેરાન રહી ગયા. અમિતાભે કહ્યું, પૈસા તો લલિત સૂરી અને સતીશ શર્માએ ગડબડ કરી દીધા.

મારી પાસે કંઈ છે જ નહીં. પણ હું કંઈક પ્રયત્ન કરીશ. ખરેખર, રાજીવ ગાંધીના વડાપ્રધાન રહેતા અમિતાભ બચ્ચને લલિત સૂરી અને સતીશ શર્મા સાથે મળીને બાસમતી ચોખાનો બિઝનેસ શરૂ કર્યો હતો. આ ચોખા વિદેશોમાં એક્સપોર્ટ કરવામાં આવતા હતા. પાછળથી એવા આક્ષેપો થવા લાગ્યા કે સરકારી કાગળોમાં બાસમતી ચોખા એક્સપોર્ટ દેખાડવામાં આવતા હતા પરંતુ કન્ટેનર્સમાં લો ક્વોલિટીના ચોખા મોકલવામાં આવતા હતા. આ બધું સરકારની પરમિશનથી થઈ રહ્યું હતું. તેથી અમિતાભ બચ્ચને રાજીવ ગાંધીના બે નજીકના લોકોના નામ લઈને કહ્યું હતું કે પૈસા તો તે બંનેએ ગડબડ કરી દીધા છે, મારી પાસે હવે કંઈ બચ્યું નથી. બીજા દિવસે અમિતાભ બચ્ચન રાહુલ ગાંધીની ફી માટે સોનિયા ગાંધીને ૧૦૦૦ ડોલરનો ચેક મોકલે છે. પરંતુ સોનિયા ગાંધીને કદાચ અમિતાભનો આપેલો જવાબ ખરાબ લાગી ચૂક્યો હતો. તેથી તેમણે તે ચેક તરત જ અમિતાભને પરત કરી દીધો. આ પછી સોનિયાએ અમિતાભને પોતાની જિંદગીમાંથી પૂરી રીતે કાઢી નાખ્યા. અહીં રાજકારણમાંથી સન્યાસ લીધા પછી અમિતાભે ફરીથી ફિલ્મોમાં કામ કરવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. તે જ ગાળામાં તેમણે એક ડ્રીમ પ્રોજેક્ટની શરૂઆત કરી હતી. એક કંપનીનો પાયો નાખ્યો હતો જેનું નામ હતું એબીસીએલ એટલે કે અમિતાભ બચ્ચન કોર્પોરેશન લિમિટેડ. આનો હેતુ એ હતો કે અમિતાભ એક જ બેનર હેઠળ પ્રોડક્શનથી લઈને ડિસ્ટ્રીબ્યુશન સુધીનું કામ જોશે. શરૂઆતના દિવસોમાં કંપનીએ સારો નફો કર્યો. પરંતુ ધીમે-ધીમે બેડ મેનેજમેન્ટ અને વધતા ખર્ચાઓના કારણે કંપની આર્થિક સંકટમાં ફસાતી ગઈ. જે બેંકોએ એબીસીએલને લોન આપી હતી, તેઓ પોતાના પૈસા પાછા માંગી રહ્યા હતા. આ મુશ્કેલ સમયમાં અમિતાભે ગાંધી પરિવારનો દરવાજો ખખડાવ્યો પરંતુ તેમને કોઈ મદદ ન મળી. આ દરમિયાન અમિતાભ કામની શોધમાં પ્રખ્યાત ડાયરેક્ટર યશ ચોપરા પાસે ગયા. તે સમયે યશ ચોપરાના દીકરા આદિત્ય ચોપરા ફિલ્મ મહોબ્બતેં બનાવી રહ્યા હતા. અમિતાભને આ ફિલ્મમાં એક રોલ મળી ગયો. કંઈક કમાણી થઈ તો દેવું ઉતરી ગયું. પરંતુ અમિતાભને હજુ પણ પૈસાની સખત જરૂર હતી. પછી અમિતાભે તે કર્યું જે સુપરસ્ટાર્સ તે ગાળામાં કરવાથી અચકાતા હતા. ટેલિવિઝનમાં કામ.