1 ઓગસ્ટ 2025ના રોજ 71મા નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ જાહેર થયા અને એક એવું નામ સામે આવ્યું જેને સાંભળીને આખા બોલિવૂડે રાહતનો શ્વાસ લીધો, જાણે કોઈએ બહુ જૂનું દેવું ચૂકવ્યું હોય. શાહરૂખ ખાન, બેસ્ટ એક્ટર ‘જવાન’ ફિલ્મ માટે. 33 વર્ષ, 100થી વધુ ફિલ્મો, દેવદાસ, સ્વદેશ, ચક દે! ઇન્ડિયા, માય નેમ ઇઝ ખાન અને આખરે એક એવોર્ડ. પણ યાર ઉભા રહો, ક્રિટિક્સે તરત જ સવાલ ઉઠાવ્યો કે જે પર્ફોર્મન્સ માટે તેમને આ એવોર્ડ મળ્યો – જવાન, શું તે તેમના કરિયરની બેસ્ટ પર્ફોર્મન્સ હતી? કે પછી આ એવોર્ડ તેમના 33 વર્ષના યોગદાન માટે હતો? અને જો યોગદાન માટે હતો તો 33 વર્ષ પહેલાં કેમ નહીં? દેવદાસને કેમ નહીં, સ્વદેશને કેમ નહીં, ચક દે! ઇન્ડિયાને કેમ નહીં, માય નેમ ઇઝ ખાનને કેમ નહીં?
આજે હું તમને અન્યાયની આખી કહાની સંભળાવીશ અને સાથે તેમની પણ વાત કરીશ જેમને એસઆરકેની જગ્યાએ એવોર્ડ મળ્યો.શરૂઆત કરીએ 2002થી, દેવદાસ – સંજય લીલા ભણસાલીનો માસ્ટરપીસ. શાહરૂખ ખાને એક એવા માણસનો રોલ પ્લે કર્યો જે પ્રેમમાં નિષ્ફળ જાય છે અને દારૂમાં ડૂબી જાય છે. આ પર્ફોર્મન્સ એટલી ઊંડી અને પ્રામાણિક હતી કે ક્રિટિક્સે તેને અદ્ભુત કહી હતી. આ એસઆરકેના કરિયરની બેસ્ટ મોમેન્ટ હતી. દેવદાસ તે વર્ષે નેશનલ એવોર્ડ માટે યોગ્ય હતી અને બેસ્ટ એક્ટરનો નેશનલ એવોર્ડ અજય દેવગનને મળ્યો, ‘ધ લેજન્ડ ઓફ ભગત સિંહ’ માટે. અજય દેવગનની પર્ફોર્મન્સ સ્ટ્રોંગ હતી, એમાં કોઈ શંકા નથી. પણ એસઆરકેની દેવદાસને ઇગ્નોર કરવામાં આવી, આ વાત કદાચ કોઈને સમજાઈ નહીં. એસઆરકેને દેવદાસ માટે ફિલ્મફેર મળ્યો, આઈફા મળ્યો, સ્ક્રીન એવોર્ડ મળ્યો પણ નેશનલ એવોર્ડ ન મળ્યો.
ચાલો આગળ વધીએ, 2004માં ‘સ્વદેશ’ આવે છે. આશુતોષ ગોવારીકરનું ડાયરેક્શન – એક નાસાનો સાયન્ટિસ્ટ જે ભારત પાછો આવે છે અને પોતાના મૂળિયાં સાથે જોડાય છે. એસઆરકેએ સ્વદેશ માટે ફિલ્મફેર બેસ્ટ એક્ટરનો એવોર્ડ જીત્યો. ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના ક્રિટિક્સે કહ્યું કે આ બોલિવૂડની સૌથી અંડરરેટેડ પર્ફોર્મન્સ છે. તે વર્ષે નેશનલ એવોર્ડ કોને મળ્યો? સૈફ અલી ખાનને. અને ખબર છે કઈ ફિલ્મ માટે? ‘હમ તુમ’ માટે. હમ તુમ એક રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ અને સ્વદેશ એક સામાજિક રીતે સુસંગત અને ઊંડો પર્સનલ ડ્રામા. એસઆરકેએ પોતે એક ઇવેન્ટમાં જાહેરમાં બોલી દીધું હતું કે, હમ તુમના એક્ટરને નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો જ્યારે મને લાગતું હતું કે આ મને મળવો જોઈતો હતો. હું તે સમયે લંડનમાં બ્રેકફાસ્ટ કરી રહ્યો હતો, મને લાગે છે કે કદાચ હું ડિઝર્વ નહોતો કરતો. આમાં એક ટ્વિસ્ટ પણ છે. સૈફ અલી ખાનની માતા શર્મિલા ટાગોર તે સમયે સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (CBFC)ની ચેરપર્સન હતી. સૈફની માતા સીબીએફસીની હેડ, સૈફને નેશનલ એવોર્ડ અને એસઆરકેને કંઈ જ નહીં. આ માત્ર સંયોગ હતો કે કોઈ કનેક્શન હતું?
સૈફનું નિવેદન હતું કે મારી માતાએ મને આ અપાવ્યો છે. પરંતુ બોલિવૂડમાં જે લોકો જાણતા હતા તેઓ આજે પણ આ ટાઇમલાઇન પર સવાલ ઉઠાવે છે.હવે વાત કરીએ 2007ની, ‘ચક દે! ઇન્ડિયા’. શાહરૂખ ખાને કબીર ખાનનો રોલ પ્લે કર્યો. એક એવા મુસ્લિમ કોચનો જેને લોકો દેશદ્રોહી સમજતા હતા અને જેણે ઇન્ડિયન વુમેન હોકી ટીમને વર્લ્ડ કપ જીતાડ્યો. આ એસઆરકેના કરિયરની સૌથી સ્ટ્રોંગ પર્ફોર્મન્સ હતી, જે દેશભક્તિનો એક અલગ જ એંગલ વ્યાખ્યાયિત કરતી હતી. અને નેશનલ એવોર્ડ કોને મળ્યો? પ્રકાશ રાજને એક તમિલ ફિલ્મ માટે. કોઈ શંકા નથી કે પર્ફોર્મન્સ સ્ટ્રોંગ હતી પણ એસઆરકેની ચક દે! ઇન્ડિયાને કમ્પ્લીટલી ઇગ્નોર કરવામાં આવી. આ વાત બોલિવૂડના સાચા ફેન્સને આજે પણ દુઃખ આપે છે.અને પછી 2010માં ‘માય નેમ ઇઝ ખાન’ આવે છે. 9/11 પછી મુસ્લિમ આઇડેન્ટિટી પર ઘણા સવાલો ઉઠ્યા હતા. આ ફિલ્મ એક ગ્લોબલ સ્ટેટમેન્ટ હતી અને તે વર્ષે નેશનલ એવોર્ડ કોને મળ્યો? ધનુષને. તે સમયે પણ માય નેમ ઇઝ ખાનને ઇગ્નોર કરવામાં આવી, જેને ગ્લોબલ લેવલ પર રેકગ્નિશન મળ્યું તેને ઇન્ડિયાના નેશનલ એવોર્ડ્સે ઇગ્નોર કરી દીધી.હવે એક સવાલ પૂછું, આ એક સંયોગ હતો કે એક પેટર્ન હતી? દેવદાસ યોગ્ય હતી – અજયને મળ્યો, સ્વદેશ યોગ્ય હતી – સૈફને મળ્યો જેની માતા સીબીએફસીની હેડ હતી, ચક દે! ઇન્ડિયા યોગ્ય હતી – રીજનલ એક્ટરને મળ્યો, માય નેમ ઇઝ ખાન યોગ્ય હતી – ફરી ઇગ્નોર થઈ. 33 વર્ષ, ચાર વાર ક્લિયરલી ડિઝર્વિંગ અને ચાર વાર ઇગ્નોર.અને 2025માં ‘જવાન’ માટે એવોર્ડ મળ્યો. ક્રિટિક્સે તરત જ કહ્યું કે જવાન એક સરસ ફિલ્મ છે પણ શું સાચે જ આના માટે એવોર્ડ આપવો જોઈતો હતો? તે સમયે વિક્રાંત મેસીની ’12થ ફેલ’ વધુ નેશનલ એવોર્ડ મટીરિયલ હતી, તો પછી જવાનને કેમ?
અને એસઆરકે, તેમણે આ એવોર્ડ ગ્રેસફુલી સ્વીકાર્યો, એક ઇન્સ્ટાગ્રામ વિડીયો બનાવીને થેન્ક યુ પણ કહ્યું. એ 33 વર્ષોનું થેન્ક યુ, કારણ કે શાહરૂખ ખાન જાણતા હતા કે અસલી એવોર્ડ એ છે જે કરોડો લોકોના દિલમાં છે.દેવદાસ 2002માં આવી, સ્વદેશ 2004માં, ચક દે! ઇન્ડિયા 2007માં અને માય નેમ ઇઝ ખાન 2010માં, કોઈ નેશનલ એવોર્ડ ન મળ્યો. પણ આજે આ બધી ફિલ્મોને યાદ કરવામાં આવે છે, એના વિશે વાત થાય છે, એના પર અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. ‘હમ તુમ’ માટે નેશનલ એવોર્ડની વાત માત્ર એટલા માટે થાય છે કારણ કે તે વર્ષે એસઆરકેને ઇગ્નોર કરવામાં આવ્યા હતા.
આ જ લેગસી છે નેશનલ એવોર્ડની જ્યુરીની. લેગસી ઓડિયન્સની છે, લેગસી એ લોકોની છે જે આ બધું ડિસાઇડ કરે છે, ખરું ને? પણ એસઆરકે સાથે ખોટું તો થયું. પરંતુ એક બીજી વસ્તુ પણ છે, શાહરૂખ ખાન કોઈ લેગસી કે જ્યુરીના મોહતાજ નથી. તો મને કમેન્ટ કરીને જણાવો કે તમારા મતે એસઆરકેને કઈ પર્ફોર્મન્સ માટે નેશનલ એવોર્ડ મળવો જોઈતો હતો અને ક્યારે મળવો જોઈતો હતો? હું તમને નેક્સ્ટ વિડીયોમાં મળીશ, ત્યાં સુધી તમે ચેનલને સબ્સ્ક્રાઇબ કરી લો, વિડીયોને લાઇક અને શેર કરી લો અને પ્લીઝ બેલ આઇકોન દબાવવાનું ભૂલતા નહીં.
