૧૯૬૯ની ફિલ્મ ‘આરાધના’ સાથે જોડાયેલી કેટલીક અજાણી વાતો અહીં રજૂ છે. ૧૯૫૪માં ફેમિના મિસ ઇન્ડિયા બનેલા લીલા નાયડુની ૧૯૬૦માં પહેલી ફિલ્મ આવી હતી – નિર્દેશક ઋષિકેશ મુખર્જીની ‘અનુરાધા’. આ ફિલ્મને નેશનલ એવોર્ડ મળ્યો હતો અને ૧૯૬૧માં બર્લિન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ગોલ્ડન બિયર એવોર્ડ માટે નોમિનેટ પણ કરવામાં આવી હતી. ‘અનુરાધા’ની વાર્તા સચિન ભૌમિકે લખી હતી, જે ફ્રેન્ચ લેખક ગુસ્તાવ ફ્લોબાર્ટની ૧૮૫૭ની નવલકથા ‘મેડમ બોવરી’ પરથી પ્રેરિત હતી.સચિન ભૌમિકે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે ‘અનુરાધા’ની સ્ક્રિપ્ટ પૂરી થઈ, ત્યારે તેઓ પોતાના મિત્ર પંચમ એટલે કે
આર.ડી. બર્મન સાથે ૧૯૪૬ની અમેરિકન ફિલ્મ ‘ટુ ઇચ હિઝ ઓન’ (To Each His Own) જોવા ગયા હતા. આ ફિલ્મ માટે અભિનેત્રી ઓલિવિયા ડી હેવિલેન્ડને બેસ્ટ એક્ટ્રેસનો એકેડેમી એવોર્ડ મળ્યો હતો. આ ફિલ્મ જોઈને સચિન ભૌમિકને વિચાર આવ્યો કે આના પર એક સારી નાયિકા પ્રધાન હિન્દી ફિલ્મ બની શકે છે. તેમણે પ્લોટ તૈયાર કરીને ઋષિદા (ઋષિકેશ મુખર્જી) ને સંભળાવ્યો. ઋષિદાને આઈડિયા ગમ્યો અને તેમણે સુચિત્રા સેનને કાસ્ટ કરવાનું વિચાર્યું, પરંતુ ત્યારે સુચિત્રા સેનની દેવ આનંદ સાથેની બે ફિલ્મો ‘બંબઈ કા બાબુ’ અને ‘સરહદ’ ખાસ ચાલી નહોતી, તેથી તેમણે નૂતનનો વિચાર કર્યો. જોકે, નૂતન ત્યારે માતા બનવાના હોવાથી વાત બની નહીં. બાદમાં નરગિસ અને માલા સિંહા વિશે પણ વિચારાયું પણ ફિલ્મ અટકી પડી.વર્ષો પછી જ્યારે શક્તિ સામંતની ફિલ્મ ‘એન ઇવનિંગ ઇન પેરિસ’નું શૂટિંગ ચાલતું હતું ત્યારે સચિન ભૌમિકે આ વાર્તા શક્તિદાને સંભળાવી. શક્તિ સામંત ડબલ રોલની ટ્રાયોલોજી બનાવવા માંગતા હતા.
તેમણે ૧૯૬૨માં ‘ચાઇના ટાઉન’ (શમ્મી કપૂરનો ડબલ રોલ) અને ૧૯૬૭માં ‘એન ઇવનિંગ ઇન પેરિસ’ (શર્મિલા ટાગોરનો ડબલ રોલ) બનાવી હતી. ત્રીજી ફિલ્મ તેઓ મોટા બજેટમાં વિદેશમાં શૂટ કરવા માંગતા હતા, જે બાદમાં ‘ધ ગ્રેટ ગેમ્બલર’ (૧૯૭૯) તરીકે બની. પરંતુ એ પહેલા તેઓ એક નાના બજેટની ફિલ્મ બનાવવા માંગતા હતા અને સચિન ભૌમિકની વાર્તા તેમને ગમી ગઈ.આ ફિલ્મ નાયિકા પ્રધાન હોવાથી કોઈ મોટા સ્ટારને લેવાના નહોતા. શક્તિ સામંતે રાજેશ ખન્નાને પસંદ કર્યા કારણ કે તેમને નાસિર હુસૈનની ફિલ્મ ‘બહારોં કે સપને’માં રાજેશ ખન્નાનું કામ ગમ્યું હતું.
બીજું કારણ એ હતું કે રાજેશ ખન્નાએ ‘યુનાઈટેડ પ્રોડ્યુસર્સ’નો ટેલેન્ટ કોન્ટેસ્ટ જીત્યો હતો અને શક્તિ સામંત તે ગ્રુપનો હિસ્સો હતા. કોન્ટ્રાક્ટ મુજબ રાજેશ ખન્નાને ફિલ્મ દીઠ ૩૫,૦૦૦ રૂપિયા મળવાના હતા.ફિલ્મનું શરૂઆતનું શીર્ષક ‘સુબહ પ્યાર કી’ રાખવામાં આવ્યું હતું, જે ‘એન ઇવનિંગ ઇન પેરિસ’ના ગીતની એક લાઇન હતી. આ રોલ માટે પહેલા અપર્ણા સેન સાથે વાત થઈ હતી પણ મેળ પડ્યો નહીં, બાદમાં શર્મિલા ટાગોર તૈયાર થઈ ગયા. એવી પણ ચર્ચા હતી કે શક્તિદા પહેલા આશા પારેખને લેવા માંગતા હતા, પણ આશા પારેખે ફિલ્મમાં માતાનો રોલ કરવાની ના પાડી હતી. શર્મિલા ટાગોર પણ માતાના રોલ માટે પહેલા અચકાતા હતા કારણ કે ત્યારે તેમની ઈમેજ ખૂબ જ ગ્લેમરસ હતી.સંગીત માટે શક્તિ સામંત શંકર-જયકિશનને લેવા માંગતા હતા પણ તેમણે વધુ પૈસા માંગ્યા. પછી તેઓ એસ.ડી. બર્મન પાસે ગયા. બર્મન દાએ અગાઉ ૭૫,૦૦૦ રૂપિયા લીધા હતા અને આ વખતે ૧ લાખ લેવાનું વિચારતા હતા. શક્તિદાએ સામેથી જ ૧ લાખની ઓફર કરી તો બર્મન દા ખુશ થઈ ગયા. જોકે, બર્મન દાને ફિલ્મનું નામ ‘સુબહ પ્યાર કી’ પસંદ નહોતું. એ દિવસોમાં પબ્લિસિટી ડિઝાઇનર સી. મોહન પોતાની ફિલ્મ બનાવવાની તૈયારીમાં હતા જેનું નામ ‘આરાધના’ હતું.
શક્તિદાને આ નામ ખૂબ ગમ્યું અને તેમણે સી. મોહન પાસેથી આ ટાઇટલ ખરીદી લીધું.રાજેશ ખન્ના પહેલા આ ફિલ્મ કરવા તૈયાર નહોતા કારણ કે તે હીરોઈન ઓરિએન્ટેડ ફિલ્મ હતી અને તેમનો રોલ ઇન્ટરવલ પહેલા જ પૂરો થઈ જતો હતો. ઇન્ટરવલ પછી દીકરાનો રોલ કોણ કરશે તે નક્કી નહોતું, જોકે તેની જોડીદાર તરીકે ફરીદા જલાલ ફાઇનલ હતા.ફિલ્મની વાર્તા છેલ્લી ઘડીએ કેમ બદલવી પડી તેનું કારણ રસપ્રદ છે. શક્તિ સામંત જ્યારે લેખકો સાથે બેઠા હતા ત્યારે નિર્માતા સુરિન્દર કપૂર (અનિલ કપૂરના પિતા) ત્યાં આવ્યા અને પોતાની ફિલ્મ ‘એક શ્રીમાન એક શ્રીમતી’ની છેલ્લી રીલ્સ જોવા માટે શક્તિદાને આગ્રહ કર્યો. તે ફિલ્મ જોઈને શક્તિદા હેરાન રહી ગયા કારણ કે તેનો ક્લાયમેક્સ અને ‘આરાધના’નો ક્લાયમેક્સ બિલકુલ સમાન હતો, કારણ કે બંને ફિલ્મોના લેખક સચિન ભૌમિક જ હતા. શક્તિદા ફિલ્મ પડતી મૂકવાનું વિચારતા હતા ત્યારે ગુલશન નંદાએ તેમને એક નવી વાર્તા સંભળાવી. આ વાર્તા શક્તિદાને એટલી ગમી કે તેમણે ગફાર નડિયાદવાલાને વિનંતી કરીને તે વાર્તા પર ફિલ્મ બનાવવાની પરવાનગી લીધી. ગુલશન નંદાની આ વાર્તા પરથી જ આખરે ‘આરાધના’ બની જે ઇતિહાસની સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ.શું મારે ‘આરાધના’ ફિલ્મના ગીતો અથવા રાજેશ ખન્નાના સુપરસ્ટારડમ વિશે વધુ માહિતી આપવી જોઈએ?
