સપનાનું શહેર મુંબઈ, ચાલો પોતાના સપના પૂરા કરવા આવીએ. કહેવાય છે કે આ શહેર ક્યારેય કોઈને ભૂખ્યું નથી સુવડાવતું, પણ અહીં રહેનારા લોકોને સૂવા માટે જગ્યા તો જોઈએ ને! માત્ર અહીં જ કેમ, દુનિયામાં ગમે ત્યાં રહેતા માણસની પ્રાથમિક જરૂરિયાત રોટી, કપડું અને મકાન છે. બેશક, અહીં આવનારા મોટાભાગના લોકો પોતાની આ જરૂરિયાતો તો પૂરી કરી જ લે છે અને કેટલાક પોતાના સપના પણ પૂરા કરી લે છે. પરંતુ મુંબઈમાં એક એવું સપનું છે જે માત્ર ગણ્યા-ગાંઠ્યા લોકોનું જ પૂરું થાય છે. ના, ના, સુપરસ્ટાર બનવાનું નહીં, પરંતુ મુંબઈમાં પોતાનું ખુદનું ઘર ખરીદવાનું સપનું! આપ લોકોને તો ખબર જ હશે કે આજે મુંબઈમાં પોતાનું ઘર ખરીદવું કેટલું મુશ્કેલ છે, જાણે તમારા ઘરની જમીનથી લઈને બિલ્ડિંગનો એક-એક ટુકડો સોનાનો બનેલો હોય. પરંતુ આવી પરિસ્થિતિમાં પણ મુંબઈમાં એક એવો પરિવાર છે જે એકલો આખા શહેરનો ૨૦ ટકા હિસ્સો ઓન કરે છે (તેની માલિકી ધરાવે છે). જી હા મિત્રો, સાચું સાંભળ્યું તમે, આખા શહેરનો ૨૦ ટકા હિસ્સો!
ચાલો જાણીએ કયો છે આ પરિવાર અને આજે તે હિસ્સાની કિંમત આખરે શું છે. આ બધું જાણવા માટે આપણે એ સમયમાં જવું પડશે જ્યારે આપણા દેશ પર બ્રિટિશરોનો કબજો હતો. ત્યારે સમુદ્રના કિનારે વસેલું નાનકડું મુંબઈ અંગ્રેજોના લોંગ ટર્મ વિઝનમાં બેસી ગયું. શહેરોમાં મુંબઈ, જે સેફ સાઈડમાં વસેલું એક નાનકડું ગામ હતું, ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ ત્યાં પોતાનો બિઝનેસ શિફ્ટ કરવાનું વિચાર્યું અને આવી રીતે મુંબઈએ વધવાનું શરૂ કર્યું. ધીમે-ધીમે નાનકડું શહેર મુંબઈ, માયાનગરી મુંબઈ બની ગયું. પરંતુ શરૂઆતના દિવસોમાં જ્યારે અહીં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ ફેક્ટરીઓ નાખી, તો આસપાસના લોકો અહીં કામ કરવા માટે આવવા લાગ્યા. જાત-જાતની ફેક્ટરીઓ લાગવા માંડી જેનાથી શહેર મોટું થતું ગયું અને એક સમય એવો આવ્યો જ્યારે આ શહેર બિઝનેસ હબ બની ગયું હતું. આ દરમિયાન ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ પોતાના આગળના બિઝનેસ મોડલ માટે આજના વિક્રોલી, ભાંડોપ અને નાહુર વિસ્તારમાં થોડી જમીન કાઢી લીધી હતી. પરંતુ સમયની સાથે તેમને એ જમીન કંઈ બહુ કામની ન લાગી, જેના પછી ૧૮૩૦માં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ આ જમીન વેચવાનું વિચાર્યું. અને આ જમીન ખરીદી એ સમયના જાણીતા બિઝનેસમેન ફ્રામજી કાવસજી બનાજીએ, જેઓ એ વખતે ચીન સાથે ટ્રેડિંગ કરનારા કેટલાક મોટા બિઝનેસમેનોમાંના એક હતા. એ સમયે આ ડીલ કેટલા રૂપિયામાં થઈ હશે એનો કોઈ પુરાવો હાલમાં તો નથી.
બાદમાં બિઝનેસમાં થોડું નુકસાન થવાના કારણે ફ્રામજી બનાજીએ એ જમીનને વેચી દેવી યોગ્ય સમજી. હવે કારણ કે મુંબઈના એક ખૂબ મોટા હિસ્સાને વેચવા-ખરીદવાનો હતો, એટલા માટે કાયદેસર રીતે હરાજી (ઓક્શન) રાખવામાં આવી હતી અને તે પણ મુંબઈ હાઈકોર્ટ દ્વારા. જેમાં દેશના મોટા-મોટા બિઝનેસમેન આવ્યા હતા. પરંતુ આ હરાજીમાં સૌથી મોટી બોલી લગાવીને ફિરોજશા ગોદરેજે ૩૪૦૦ એકરની આ જમીન ગોદરેજ પરિવારના નામે કરી લીધી. જે સમયે ગોદરેજ પરિવારે જમીન ખરીદી હતી, તે સમયે મુંબઈનો આ વિસ્તાર શહેરના સેન્ટરમાં નહોતો, જે મુંબઈના એક્સપાન્શન (વિસ્તરણ)ના કારણે આ વિસ્તાર શહેરની અંદર આવવા લાગ્યો. આ જમીનના જોરે આજે ગોદરેજ ફેમિલી એકમાત્ર એવી ફેમિલી છે જે મુંબઈની સૌથી મોટી પ્રાઈવેટ લેન્ડ ઓનર (ખાનગી જમીન માલિક) છે અને વર્ષો પહેલાં ખરીદેલો આ ૩૪૦૦ એકરનો એરિયા આજે પ્રાઇમ લોકેશન ગણાય છે. હવે જો આજની સ્થિતિમાં તેમની પ્રોપર્ટીને આપણે જોઈએ, તો આમાંથી આજે ૩૫૦૦ એકર જમીન વિક્રોલીમાં છે અને તેનો ૩૫૦૦ એકર વિસ્તાર ભાંડોપ અને નાહુરમાં છે. પરંતુ ગોદરેજ પરિવારે આમાંથી કેટલી લેન્ડનો ઉપયોગ કર્યો છે, તે જાણવા પણ તમે જરૂર ઈચ્છશો. જણાવી દઈએ
કે જ્યારે ફિરોજશા ગોદરેજે આ જમીન ખરીદી હતી, તો સ્વાભાવિક છે કે ગોદરેજ ફેમિલી ત્યારપછી ખૂબ વધારે એક્સપાન્ડ થતી ગઈ. આટલી મોટી જમીન અને તેના પર હક જતાવનારી તો આખી પેઢી! જણાવી દઈએ કે આજે આ જમીનની અંદાજિત કિંમત રૂપિયા ૧ લાખ કરોડની છે. આજે જો તેમની જમીનની વાત કરીએ, તો ગોદરેજની લગભગ ૩૦૦૦ એકરમાં આજે એન્ક્રોચમેન્ટ (દબાણ) થઈ ગયું છે, એટલે કે આશરે ૩૦૦૦ એકરની જમીનમાં ઈલ્લીગલ કન્સ્ટ્રક્શન (ગેરકાયદેસર બાંધકામ) થઈ ગયા છે, ઝૂંપડપટ્ટીઓ બની ગઈ છે અને આ કારણે તેઓ આ એરિયામાં કન્સ્ટ્રક્શન નથી કરી શકતા. આવી જ રીતે બીજી પણ ન જાણે કેટલી જમીન એવી છે જેને તેમણે પોલિટિકલ પ્રેશરના કારણે છોડવી પડી. પરંતુ વર્ષોવર્ષ ગોદરેજ ગ્રુપ પોતાની જમીન પાછી મેળવવા માટે કોઈને કોઈ સફળ પ્રયાસ પણ કરી લે છે. હવે જે ૧૭૫૦ એકરની જમીન છે, તે મેન્ગ્રોવ્ઝ (તીવરના જંગલો)થી ભરેલી છે, જેને ન તો ગોદરેજ ગ્રુપ હટાવી શકે છે, ન ત્યાં કોઈ કન્સ્ટ્રક્શન કરી શકે છે, કારણ કે એન્વાયરમેન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ત્યાંની ઇકોસિસ્ટમને ધ્યાનમાં રાખતા આ મેન્ગ્રોવ્ઝ હટાવવાની પરમિશન નથી આપી રહ્યું. અને આ જ કારણ છે કે ૧૭૫૦ એકરની જમીન એમ જ પડી રહી છે. બચેલી છેલ્લી ૧૦૦૦ એકરની જમીનમાં ડેવલપમેન્ટ કરવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ ત્યાં પણ ફેમિલી ડિસ્પ્યુટ (પારિવારિક વિવાદ)ની મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે. હવે તો ગ્રુપ બે ભાગમાં ડિવાઈડ થવાનું છે. નો ડાઉટ, રહેશે બંને ગોદરેજ જ, પણ અત્યાર સુધી આ જે ગ્રુપ છે તે આખું એક ગ્રુપ હતું.
આટલી મોટી જમીનનો માત્ર એક તૃતીયાંશ હિસ્સો જ કામનો છે અને તેના હકદાર આટલા બધા, તો થોડી ઘણી તો ખેંચતાણ થવાની જ છે. જો અત્યારે આ ૧૦૦૦ એકરમાં ડેવલપમેન્ટની વાત કરીએ, તો અત્યાર સુધી ગોદરેજ ગ્રુપે આ વિસ્તારમાં પોતાની ઘણી ફેક્ટરીઓ નાખી છે, જેમાં ગોદરેજ સિક્યોરિટી, ગોદરેજ ઈન્ટીરિયર, ગોદરેજ એરોસ્પેસ, ગોદરેજ ટૂલિંગની ફેક્ટરી સામેલ છે. એટલું જ નહીં, પોતાના પ્રોડક્ટ્સના વેરહાઉસ અને મશીનરી પ્લાન્ટ્સ પણ ગોદરેજે અહીં જ બનાવ્યા છે. એ વાત તો સાચી છે, જ્યાં ગોદરેજ ભાઈઓએ વકાલાત છોડીને તાળા બનાવવાની કંપનીની શરૂઆત કરી હતી, તે આજે સાબુથી લઈને હોમ એપ્લાયન્સીસ અને ઈન્ટીરિયરથી લઈને એરોસ્પેસ સુધી પહોંચી ચૂકી છે, તેમાં કંઈક તો વાત હશે જ કે લોકો જેટલો ટાટા પર ભરોસો કરે છે, તેટલો જ ક્યાંક ને ક્યાંક ગોદરેજ પર પણ કરે છે. ગોદરેજ પણ પોતાના એમ્પ્લોઈઝનું પૂરું ધ્યાન રાખે છે અને આ જ કારણ છે કે કંપની પોતાના એમ્પ્લોઈઝના રોટી, કપડું અને મુંબઈ શહેરમાં મકાનના સપનાને પૂરું કરવાનું જાણે છે. એટલા માટે ગોદરેજે પોતાની લેન્ડમાં પોતાના એમ્પ્લોઈઝ માટે હાઉસિંગ, સ્કૂલ અને ગ્રાઉન્ડની ખૂબ સરસ વ્યવસ્થા કરેલી છે અને તેને આજે ગોદરેજ કોલોનીના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. એટલે કે ગોદરેજ ગ્રુપે ખૂબ સ્માર્ટલી પોતાની લેન્ડનો ઉપયોગ કરીને કંપની રિલેટેડ બધા કન્સ્ટ્રક્શન પોતાની જમીન પર કરાવી દીધા. આની સાથે બીજી ઘણી ફાઈવ સ્ટાર હોટેલ્સ પણ છે, જેના કારણે વિક્રોલી એક રીતે ગોદરેજે બનાવેલી દુનિયા જેવું લાગે છે. પરંતુ આ બધા છતાં પણ તેમની લેન્ડનો એક મોટો હિસ્સો ખાલી પડ્યો છે, જેમાં ગોદરેજ ગ્રુપ ડેવલપમેન્ટ કરવા ઈચ્છે છે. પણ જેમ કે અમે તમને જણાવ્યું કે આજે ગોદરેજ ફેમિલીમાં લેન્ડ ડિસ્પ્યુટનો મસાલો ચાલી રહ્યો છે. આજે ગોદરેજ ગ્રુપ બે મોટી કંપનીઓમાં વહેંચાયેલું છે. એક છે ગોદરેજ પ્રોપર્ટીઝ, જેને હેન્ડલ કરી રહ્યા છે આદિ ગોદરેજ અને નાદિર ગોદરેજ. આજે આ કંપની લિસ્ટેડ કંપનીઓમાંથી એક છે, તેની એન્યુઅલ નેટવર્થ આશરે ૭૦ હજાર કરોડની છે. અને બીજી છે ગોદરેજ એન્ડ બોયસ, જે સ્મિતા ગોદરેજ અને જમશેદ ગોદરેજ સંભાળે છે.
હવે તેમનામાં કોઈ પણ પ્રકારના મતભેદ ન થાય, એટલા માટે બંને એકબીજાની કંપનીમાં ડાયરેક્ટર્સ છે અને તેમની ડાયરેક્ટર્સની ટીમ પણ એકબીજાની કંપની સંભાળે છે. એટલે કે ગોદરેજ પ્રોપર્ટીના ડાયરેક્ટર ગોદરેજ એન્ડ બોયસવાળા છે અને ગોદરેજ એન્ડ બોયસના ડાયરેક્ટર ગોદરેજ પ્રોપર્ટીઝના છે. આ એટલા માટે જેથી ટ્રાન્સપરન્સી (પારદર્શકતા) જળવાઈ રહે. હવે મુશ્કેલી એ છે કે આમાંથી જે આદિ ગોદરેજવાળી કંપની છે, તે ઈચ્છે છે કે તેમની બચેલી મુંબઈની બધી લેન્ડ, જેના પર મેન્ગ્રોવ્ઝ અને સ્લમ્સ છે ત્યાં કન્સ્ટ્રક્શન કરાવવામાં આવે અને ડેવલપમેન્ટ થાય. તેમના જણાવ્યા મુજબ અત્યારે ગોદરેજ ગ્રુપને આની ખાસ જરૂર છે. પરંતુ સ્મિતા અને જમશેદવાળું ગ્રુપ આની સખત વિરુદ્ધ છે. તેમના મતે જે લેન્ડ અત્યારે જેવી છે તેને તેવી જ રહેવા દેવી જોઈએ, કારણ કે આ વિસ્તારોમાં જે મેન્ગ્રોવ્ઝ છે તે ઇકોસિસ્ટમ માટે ખૂબ જરૂરી છે. હવે જો કંપનીના ફાયદાની નજરથી જોઈએ તો આદિ ગોદરેજની વાતમાં દમ છે, પણ એક માણસ તરીકે ઇકોસિસ્ટમને ધ્યાનમાં રાખીએ તો આપણે સ્મિતાના પક્ષમાં રહીશું. ખેર, આ તો તેમનો પારિવારિક મસાલો છે. હવે આ તો હતી બે કંપનીઓની વાત. યકીનન ગોદરેજની એક બીજી પ્રાઈવેટ કંપની છે ‘ગોદરેજ હોલ્ડિંગ્સ’, જેમાં આખેઆખી ગોદરેજ ફેમિલી બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટર્સમાં છે. હવે તેમના મતે આખી ફેમિલીમાં લેન્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (જમીનની વહેંચણી) કરી દેવી જોઈએ, જેના પછી જેની જેવી મરજી હોય તે પોતાના હિસ્સાની જમીન પર તેવું કરશે. આજકાલ મુંબઈમાં આ ખબર જોરો પર છે કે કોના હિસ્સે કઈ જમીન આવવાની છે. શરત એ કે જો સ્મિતાના હિસ્સે મેન્ગ્રોવ્ઝવાળો હિસ્સો આવી જાય છે તો તે શું કરશે, એ જોવાનું રહેશે. પરંતુ કારણ કે ગોદરેજ ફેમિલીમાં લેન્ડ ડિસ્પ્યુટનો મામલો ખૂબ શાંતિથી હેન્ડલ કરવામાં આવી રહ્યો છે, તો આમાં કોઈ હોટ ટોપિક જેવી વસ્તુ નથી.
આમાં આ પરિવારે ઘણી મોટી-મોટી લો ફર્મ્સને ઈન્ક્લુડ કરેલી છે, જેમાં ઝિયા મોદી અને ઉદય કોટક જેવા મોટા નામ સામે આવ્યા છે. હવે એક તરફ જ્યાં મુંબઈના બિલ્ડરો બિલ્ડિંગની કેપેસિટી કરતાં વધારે તેમાં ફ્લોર્સ બનાવી રહ્યા છે, કારણ કે મુંબઈમાં દર વર્ષે ખૂબ મોટી વસ્તી પોતાનું નસીબ અજમાવવા અને રોજીરોટી માટે આવે છે, જેમને રહેવા માટે જગ્યા નથી. આવા સમયમાં બિલ્ડરો માટે આ એક સોનેરી તક બની જાય છે પોતાનો ધંધો ચલાવવાની અને આ જ કારણ છે કે આપણને અવારનવાર મુંબઈમાં બિલ્ડિંગ પડવાના સમાચાર મળતા રહે છે. એવામાં ૩૦૦૦ એકરની જમીન પર રાજ કરનારો એકમાત્ર ગોદરેજ પરિવાર આગળ આ જમીનનું શું કરશે, તે જોવાની વાત છે. તાજેતરમાં જ મુંબઈમાં એક એકર જમીન ૭૪૬ કરોડમાં વેચાઈ હોવાની વાત સામે આવી હતી, જે સાંભળીને મોટાભાગના લોકોએ પોતાનું માથું પકડી લીધું હતું કારણ કે આની કિંમત એટલી વધારે હતી. મિત્રો, જો તમને જમીન ખરીદવાનો મોકો મળે, તો તમે કયા શહેરમાં પોતાનું ઘર બનાવવાનું પસંદ કરશો? અમને કોમેન્ટ સેક્શનમાં જરૂર જણાવો. સાથે જ જો તમને અમારો આજનો વિડિયો પસંદ આવ્યો હોય, તો વિડિયોને લાઈક અને શેર જરૂર કરો અને આવી ઇન્ફોર્મેટિવ વિડિયોઝ જોવા માટે અમારી ચેનલને સબ્સ્ક્રાઇબ પણ કરી લો.
