આ ૧૦ એવા નેતાઓ છે જેમને તેમના જ લોભે બરબાદ કરી દીધા. શરૂઆત થાય છે નંબર ૧૦ થી અને આ નંબર એ માણસનો છે જેણે દરેક મેદાનમાં બેટ ઉઠાવ્યું. દરેક વખતે લાગ્યું કે મેચ જીતશે અને દરેક વખતે વિકેટ ગુમાવી. નવજોત સિંહ સિદ્ધુએ ક્રિકેટનું મેદાન છોડ્યું, કોમેન્ટ્રી બોક્સ છોડ્યું, ટેલિવિઝન શો છોડ્યો અને આવ્યા રાજનીતિમાં. વિચાર્યું હતું કે અહીં પણ ચોગ્ગા મારીશ. પણ મિત્રો રાજનીતિ ક્રિકેટ નથી હોતી. ૨૦૦૪માં ભાજપમાંથી સાંસદ બન્યા. ૨૦૧૬માં ભાજપ છોડી. ૨૦૧૭માં કોંગ્રેસમાં પ્રવેશ્યા અને પંજાબ પ્રદેશ અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા. અત્યાર સુધી બધું બરાબર હતું. પણ હવે એ વાત સાંભળો જે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. ૧૯૮૮માં એક રોડ પર થયેલા ઝઘડામાં સિદ્ધુજી સામેલ હતા. એક વૃદ્ધનું મોત થયું. મામલો અદાલતમાં ગયો અને એ મામલો ૩૪ વર્ષ સુધી ચાલ્યો. ૩૪ વર્ષ! ૨૦૨૨માં જ્યારે તેમની રાજનીતિ પહેલાથી જ ધૂળ ફાકી રહી હતી, ત્યારે સર્વોચ્ચ અદાલતે ૧ વર્ષની કેદની સજા ફટકારી. સિદ્ધુજી જેલમાં ગયા. જ્યારે બહાર આવ્યા ત્યારે પંજાબમાં કોંગ્રેસ સત્તાની બહાર હતી. પોતાની વિધાનસભા બેઠક પણ ગુમાવી ચૂક્યા હતા. ના પાર્ટીમાં જગ્યા રહી ના જનતામાં. જે આકાશમાં ઉડે છે તેમને પડવા પર જમીન પણ નથી મળતી.નંબર ૧૦ તો આ હતા, હવે નંબર નવ એ નામ છે જેને પોતાની જ પાર્ટીએ એક વાર નહીં પણ બે વાર ખુરશી પરથી હટાવ્યા. નંબર નવ બી એસ યેદિયુરપ્પા, કર્ણાટક. દક્ષિણ ભારતમાં ભાજપ માટે આ નામ એક ચમત્કાર હતું. બી એસ યેદિયુરપ્પાએ એ કરી બતાવ્યું જે દાયકાઓથી થયું ન હતું.
દક્ષિણ ભારતમાં ભાજપની પહેલી સરકાર ૨૦૦૮માં કર્ણાટકના પહેલા ભાજપ મુખ્યમંત્રી બન્યા. પાર્ટીને ભરોસો હતો, જનતાએ ભરોસો આપ્યો પણ જે થયું તે ભરોસાની હત્યા હતી. ૨૦૧૧માં કર્ણાટક લોકાયુક્તે એક રિપોર્ટ રજૂ કર્યો. એ રિપોર્ટની જાડાઈ જાણો છો? ૨૫,૦૦૦ પાના! ૨૫,૦૦૦ પાના જેમાં લખ્યું હતું કે યેદિયુરપ્પાના કાર્યકાળમાં કર્ણાટકમાં ગેરકાયદેસર ખનન થયું. લોખંડની અયસ્ક રાજ્યની બહાર મોકલવામાં આવી અને રાજ્યને હજારો કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું. બસ, તેમણે રાજીનામું આપવું પડ્યું. હવે અહીં રોકાઓ. વિચારી રહ્યા છો કે એક વાર રાજીનામું આપ્યું એટલે વાત ખતમ? ના. ૨૦૧૯માં ભાજપે ફરી તેમને મુખ્યમંત્રી બનાવ્યા અને ૨૦ctxીમાં ભાજપે પોતે જ ફરીથી હટાવ્યા. એક જ નેતા, એક જ પાર્ટી, બે વાર ખુરશી છીનવી. જે પહેલીવાર ના શીખ્યા, તે બીજી વાર પાર્ટીએ શીખવ્યું.અને હવે નંબર આઠ પર એ કહાની જેમાં બાપ-બેટા બંને એક સાથે જેલમાં ગયા. નંબર આઠ ઓમ પ્રકાશ ચૌટાલા, હરિયાણાના પાંચ વાર મુખ્યમંત્રી ચૌધરી દેવીલાલના પુત્ર. રાજનીતિ વારસામાં મળી હતી પણ જે કર્યું તે કદાચ વારસામાં પણ હતું. ૨૦૦૦ની સાલમાં હરિયાણામાં ૩૨૦૬ પ્રાથમિક શિક્ષકોની ભરતી થઈ. વિના પરીક્ષા, વિના મેરિટ, કાગળ પર સીધા નામ લખવામાં આવ્યા. જે મહેનતુ હતો તે ઘરે બેસી રહ્યો, જે ખાસ હતો તેને નોકરી મળી. અને અહીં એ વાત જે આ કહાનીને વધુ દર્દનાક બનાવી દે છે. આ મામલામાં માત્ર ચૌટાલા જ ના ફસાયા, તેમના પુત્ર અજય સિંહ ચૌટાલા પણ દોષિત સાબિત થયા. બાપ-બેટા એક સાથે! ૨૦૧૩માં અદાલતે તેમને ૧૦ વર્ષની સજા સંભળાવી. એ સમયે ઓમ પ્રકાશ ચૌટાલાની ઉંમર ૭૮ વર્ષ હતી. ૭૮ વર્ષની ઉંમરે જેલના સળિયા!
જુવાનીમાં જે વાવ્યું, ઘડપણમાં એ જ લણ્યું. બાળકોને ખોટો રસ્તો બતાવો તો એક દિવસ એ જ રસ્તા પર ચાલવું પડે છે.હવે નંબર સાત એક એવા નેતાની કહાની જે હાર્વર્ડથી ભણ્યા હતા, દેશના નાણામંત્રી પણ રહ્યા હતા અને જેમને સીબીઆઈ શોધતી રહી. નંબર સાત પી ચિદમ્બરમ. કોંગ્રેસના સૌથી શિક્ષિત નેતાઓમાંથી એક, હાર્વર્ડથી ભણેલા, અર્થશાસ્ત્રની ઊંડી સમજ, નાણામંત્રી, ગૃહમંત્રી! આટલા ભણેલા માણસને કેવો લોભ હોઈ શકે, મોટાભાગના લોકોએ આવું જ વિચાર્યું હતું. પણ ૨૦૧૯માં બધું બદલાઈ ગયું. આઈએક્સ મીડિયા મામલો, તપાસ એજન્સીઓ તેમની પાછળ પડી અને હવે એ કિસ્સો જે ઇતિહાસમાં નોંધાઈ ગયો, જ્યારે સીબીઆઈ તેમને ધરપકડ કરવા ગઈ તો તે મળ્યા નહીં. સીબીઆઈ અધિકારીઓ તેમના નિવાસસ્થાને ગયા, દરવાજો ના ખૂલ્યો. ભારતના પૂર્વ ગૃહમંત્રી અને તપાસ એજન્સી તેમને ઘરમાં શોધી શકતી ન હતી! આખરે તેઓ પકડાયા, ૧૦૬ દિવસ તિહાર જેલ અને આ આખા મામલામાં તેમના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ પણ આરોપી હતા. ભણેલા-ગણેલા જ્યારે લોભમાં આવે છે ત્યારે વધુ ચાલાકીથી લૂંટે છે. પણ આગળ જે નામ છે નંબર છ પર, તેમના ઘરમાં શું હતું તે સાંભળીને તમે દંગ રહી જશો.નંબર છ જયલલિતા, તમિલનાડુમાં અમ્મા. જનતા તેમની સામે ઝૂકતી હતી, રસ્તાઓ પર વિશાળ કટ-આઉટ લાગતા હતા, લોકો તેમની તસવીરને માથે લગાવતા હતા,
દેવીની જેમ પૂજા કરતા હતા. પણ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪માં બેંગલુરુની એક અદાલતે ચુકાદો આપ્યો, આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ ૬૬ કરોડ જે તેમની નક્કી આવક કરતાં વધુ હતી. ૪ વર્ષની સજા અને હવે એ વાત જે તેમની અસલી દોલતનો અરીસો બતાવે છે. તપાસમાં તેમના ઘરમાંથી મળ્યા ૧૦,૫૦૦ સાડીઓ, ૭૫૦ જોડી જૂતા, ૨૮ કિલોગ્રામ સોનું. સાડીઓ! જરા વિચારો, એક માણસ રોજ એક સાડી પહેરે તો બધી પહેરવામાં ૨૮ વર્ષ લાગશે. અમ્મા કહેવાતી હતી, જનતાની માનું ઘર આટલું ભરેલું હતું. તેઓ ભારતના પ્રથમ એવા મુખ્યમંત્રી હતા જેમને સજા મળી અને જેલ જવું પડ્યું. ૨૦૧૬માં તેમનું અવસાન થયું. પણ જે વાત સૌથી વધુ વિચારવા જેવી છે કે જેને જનતા દેવી માનતી હતી, તેણે જનતાના વિશ્વાસને ક્યાં રાખ્યો?આગળ નંબર પાંચ એક એવું નામ જે કોઈ પાર્ટીમાં ન હતું, એકલું ઊભું હતું અને તેણે એકલાએ આખું રાજ્ય લૂંટી લીધું અને પૈસા ભારતની બહાર ગયા. નંબર પાંચ મધુ કોડા. વર્ષ છે ૨૦૦૬. ઝારખંડમાં એક વિચિત્ર રાજકીય ઘટના બની. એક અપક્ષ ધારાસભ્ય જેની પાસે ના કોઈ પાર્ટી હતી ના કોઈ મોટું નામ હતું, તે ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી બની ગયા. ભારતીય રાજકીય ઇતિહાસમાં આ ત્રીજી વખત હતું જ્યારે કોઈ અપક્ષ મુખ્યમંત્રી બન્યું હોય. એ માણસ હતા મધુ કોડા. ખુરશી મળી અને પછી શરૂ થઈ અસલી રમત. ગેરકાયદેસર ખનનના પટ્ટા વહેંચવામાં આવ્યા, રાજ્યમાં ખનીજ વેચાયા. પૈસા ગયા ક્યાં?
ભારતમાં નહીં. તપાસમાં સામે આવ્યું કે પૈસા લાઈબેરિયા મોકલવામાં આવ્યા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (યુએઈ) મોકલવામાં આવ્યા, ૪૦૦૦ કરોડથી વધુ! એક અપક્ષ ધારાસભ્ય જેની પાસે કંઈ ન હતું, તેણે ૪૦૦૦ કરોડનું કૌભાંડ કર્યું અને હવે એ વાત જે કોઈએ મોટા અક્ષરોમાં ના છાપી. સીબીઆઈની તપાસમાં એ પણ સામે આવ્યું કે આ પૈસામાંથી નક્સલીઓને પણ હિસ્સો મળ્યો. મુખ્યમંત્રીની ખુરશી પરથી નક્સલીઓને રકમ! ૨૦૧૭માં અદાલતે દોષિત જાહેર કર્યા. જ્યારે મળ્યું ત્યારે ગજવું ભરાયું, જ્યારે ન્યાય મળ્યો ત્યારે સજા મળી. રાજકીય જીવન ખતમ.નંબર ચાર પર હવે એ માણસની વાત જેણે ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠાને દાવ પર લગાવી અને જ્યારે પકડાયો ત્યારે ભૂલવાની બીમારીનું નાટક કર્યું. નંબર ચાર સુરેશ કલમાડી. વર્ષ છે ૨૦૧૦, આખી દુનિયાની નજર ભારત પર છે. રાષ્ટ્રીય રમતગમત (કોમનવેલ્થ ગેમ્સ) દિલ્હીમાં. આ એક અવસર હતો ભારતની તાકાત બતાવવાનો, સંસ્કૃતિ બતાવવાનો, એ જણાવવાનો કે આપણે કોઈનાથી કમ નથી. અને સુરેશ કલમાડી હતા આયોજન સમિતિના વડા, પાંચ વારના સાંસદ, ભારતીય ઓલિમ્પિક સંઘના અધ્યક્ષ. પણ તેમણે આ તકનો ઉપયોગ પોતાના માટે કર્યો. તપાસમાં સામે આવ્યું કે રમતો માટે જે ટાઈમિંગ અને સ્કોરિંગના સાધનો ખરીદાયા, તેમની કિંમત અસલી કિંમત કરતાં આઠ ગણી વધારે ચૂકવવામાં આવી. આઠ ગણી! અને હવે એ વળાંક જે આ કહાનીનો સૌથી નાટકીય ભાગ છે. ધરપકડ બાદ કલમાડીએ અદાલતમાં દાવો કર્યો કે મને ભૂલવાની બીમારી (એમ્નેશિયા) છે. તપાસ થઈ, ડોક્ટરોએ આ વાત ના માની. તિહાર જેલ. કોંગ્રેસે બાદમાં પાર્ટીમાંથી બહાર કર્યા. જ્યારે પોતાનું ખરાબ કરે ત્યારે યાદ રહે છે, જ્યારે પકડાય ત્યારે બધું ભૂલી જાય છે. ૨૦૨૫માં તેમનું અવસાન થયું. પણ ઇતિહાસમાં તેમનું નામ એ પ્રકરણમાં છે જ્યારે ભારત આખી દુનિયા સામે શરમજનક સ્થિતિમાં મુકાયું હતું.નંબર ત્રણ પર જે નામ છે તે કદાચ આખી યાદીની સૌથી દર્દનાક કહાની છે, કારણ કે આ એ માણસની કહાની છે જેને લોકો શિક્ષણના દેવતા કહેતા હતા. નંબર ત્રણ મનીષ સિસોદિયા. એક સમય હતો જ્યારે દિલ્હીમાં માતા-પિતાની છાતી ગર્વથી પહોળી થતી હતી, મનીષ સિસોદિયાના કારણે. દિલ્હીની સરકારી શાળાઓ બદલાઈ રહી હતી, નવી ઈમારતો બની, ભણાવવાની પદ્ધતિ બદલાઈ, વર્લ્ડ બેંકે પણ વખાણ કર્યા. દિલ્હીના શિક્ષણ મોડલની ચર્ચા વિદેશો સુધી થવા લાગી. માતા-પિતા કહેતા હતા કે ઓછામાં ઓછું કોઈ તો છે જે બાળકો માટે કામ કરી રહ્યું છે.
અને પછી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩માં બધું પલટાઈ ગયું. દિલ્હી દારૂ નીતિ કૌભાંડ. સીબીઆઈએ ધરપકડ કરી અને ૧૭ મહિના તેમને જેલમાં રહેવું પડ્યું. અને હવે એ વાત જે સૌથી ઊંડો ઘા આપે છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૪માં તેમને જામીન મળ્યા પણ ત્યાં સુધીમાં જે થવાનું હતું તે થઈ ચૂક્યું હતું. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં દિલ્હી વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ થઈ. આમ આદમી પાર્ટી જે ૨૦૨૦માં ૬૨ બેઠકો જીતી હતી, તે ૨૦૨૫માં માત્ર ૨૨ બેઠકો પર અટકી ગઈ અને મનીષ સિસોદિયા જે પટપડગંજથી ક્યારેય હાર્યા ન હતા, તે પણ પોતાની બેઠક હારી ગયા. જે નાવમાં પોતે બેઠા એમાં જ કાણું કર્યું. શિક્ષણનો ચહેરો દારૂ નીતિની ભેટ ચડી ગયો.બસ બે નામ બચ્યા છે અને નંબર એક પર જે નામ છે તેમના કૌભાંડમાં ઘોડા હતા, હાથી હતા પણ અસલમાં ક્યાંય કોઈ ઘોડો ન હતો. શું મતલબ? થોડી વારમાં જણાવું છું, પહેલા નંબર બે. નંબર બે એ રાજા. ૨૦૦૮માં ભારતમાં મોબાઈલનો યુગ આવી રહ્યો હતો. નવી ટેલિકોમ કંપનીઓને સ્પેક્ટ્રમ આપવાનું હતું અને આ નિર્ણય હતો દ્રમુખ (ડીએમકે) નેતા એ રાજાના હાથમાં, જે એ સમયે કેન્દ્ર સરકારમાં સંચાર મંત્રી હતા
. તેમણે શું કર્યું? ૨૦૦૮માં સ્પેક્ટ્રમ વહેંચ્યું ૨૦૦૧ની કિંમતો પર! ૭ વર્ષ જૂની કિંમત! એ રીતે સમજો કે જેમ આજના જમાનામાં તમને ૨૦૦૧ના ભાવે દિલ્હીમાં જમીન મળી જાય. સીએજી (નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક) નો રિપોર્ટ આવ્યો, સરકારને ૧,૭૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું. મંત્રી પદ પરથી રાજીનામું, ધરપકડ, સમાચારો, ચર્ચાઓ. અને હવે એ વળાંક જે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. ૨૦૧૭માં વિશેષ અદાલતે તેમને પુરાવાના અભાવે નિર્દોષ જાહેર કર્યા. કાનૂની રીતે તેઓ દોષિત સાબિત ના થયા, પણ રાજકીય જીવન અદાલતના ચુકાદાના ઘણા સમય પહેલા જ ખતમ થઈ ચૂક્યું હતું. ઈજ્જત એક વાર જાય તો અદાલતનો સિક્કો પણ પાછો નથી લાવતો.અને હવે નંબર એક, એ નામ જેનો વાદો કર્યો હતો, જેમના કૌભાંડમાં ઘોડા પણ હતા અને હાથી પણ હતા, પણ અસલમાં કોઈ ઘોડો ન હતો, કોઈ હાથી ન હતો, માત્ર કાગળ હતો. નંબર એક લાલુ પ્રસાદ યાદવ. લાલુજી, બિહારની રાજનીતિમાં આ નામ એવું છે જેમ કોઈ જૂની ફિલ્મનું એ ગીત જે ભુલાતું જ નથી. યાદ પણ આવે છે, હસવું પણ આવે છે, દર્દ પણ થાય છે. ૧૯૯૦ થી ૧૯૯૭ સુધી બિહારના મુખ્યમંત્રી, પછી રેલવે મંત્રી. લાલટેન વાળી રાજનીતિના સૌથી મોટા ચહેરા. તેમની રેલીઓમાં લાખો લોકો આવતા હતા.
એક સમય હતો જ્યારે લાલુજી વિશે કહેવાતું હતું કે આ માણસ એક દિવસ વડાપ્રધાન બનશે. પણ ચારા કૌભાંડે બધું ખતમ કરી દીધું. પશુપાલન વિભાગમાંથી નકલી બિલ બનાવીને ૯૫૦ કરોડ રૂપિયા કાઢવામાં આવ્યા. અને હવે એ વાત જે આ કૌભાંડની સૌથી હેરાન કરનારી સચ્ચાઈ છે. જ્યારે સીબીઆઈએ કાગળો તપાસ્યા તો તેમને ઘોડા અને હાથીઓના ચારાના બિલ મળ્યા એવા વિભાગોમાં જ્યાં ક્યારેય કોઈ ઘોડો ન હતો ના કોઈ હાથી હતો! કાગળ પર પ્રાણીઓ હતા, કાગળ પર ચારો હતો અને અસલમાં માત્ર મોટું કૌભાંડ હતું. ૬૩ થી વધુ મામલા, ચાર અલગ-અલગ મામલામાં દોષસિદ્ધિ, કુલ મળીને ૧૪ વર્ષથી વધુની સજા અલગ-અલગ મામલામાં. અને પછી ૨૦૨૫ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી, રાજદ (આરજેડી) એટલે કે લાલુજીની પોતાની પાર્ટી માત્ર ૨૫ બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ ૨૪૩માંથી. આ રાજદનું અત્યાર સુધીનું સૌથી ખરાબ ચૂંટણી પ્રદર્શન હતું. જે ક્યારેક બિહારની રાજનીતિના સમ્રાટ હતા, આજે તેમની પાર્ટી પોતાની જમીન શોધતી ફરી રહી છે. મોટી ઊંચી ઉડાન ભરી હતી, પણ લોભે પાંખો કાપી નાખી. શાયરોએ કહ્યું છે કે, દરેક પડવાવાળાને ગર્વ હતો પોતાની ઉડાનનો, તે ભૂલી ગયો કે જમીન પણ બદલો લે છે.
