ઇસ્લામપુરા હવે કૃષ્ણ નગર કહેવાશે. બાબરી મસ્જિદ ચોક જૈન મંદિર ચોક બનશે. સુન્નત નગર ફરીથી સંત નગર કહેવાશે અને મુસ્તફાબાદનું નામ ધર્મપુરા થશે. ચોક, ચાર રસ્તા અને વિસ્તારોના નામ બદલવાના સમાચાર સામાન્ય રીતે ઉત્તર પ્રદેશથી આવતા રહે છે. મધ્ય પ્રદેશથી પણ આવી ચૂક્યા છે. પરંતુ આ વખતે વાર્તા ઘટી છે પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનના દિલ લાહોરમાં. જ્યાંની માટીમાં ઇતિહાસ, સભ્યતા અને સંસ્કૃતિ ભળેલા છે. તે જ લાહોરના કેટલાક વિસ્તારો અને ચોક, ચાર રસ્તાના નામ બદલવામાં આવી રહ્યા છે. આઝાદી પહેલા એટલે કે 1947 પહેલા આ જગ્યાઓના જે નામ હતા, ફરીથી તેમને એ જ નામ આપવામાં આવી રહ્યા છે. ભાગલા ધર્મના આધારે થયા હતા. પાકિસ્તાનના નેતાઓએ એક ઇસ્લામિક દેશ બનાવ્યો હતો.
આ નવા બનેલા દેશમાં જે નામ હિન્દુ, શીખ, જૈન કે ખ્રિસ્તી પરંપરા સાથે જોડાયેલા હતા, તેને બદલવામાં આવ્યા. આવું જ થતું હોય છે અને પહેલા પણ થતું આવ્યું છે. નજર ફેરવશો તો ખબર પડશે કે આજે પણ આ જ થઈ રહ્યું છે. પરંતુ પાકિસ્તાને પૈડું એક અલગ દિશામાં ફેરવ્યું છે. કેવી રીતે? તેનો જવાબ તે જગ્યાઓના બદલાયેલા નામો પરથી ખબર પડી જશે. હાલમાં નવ જગ્યાઓના નામ બદલાઈ ચૂક્યા છે. ઇસ્લામપુરાનું નામ કૃષ્ણ નગર. સુન્નત નગરનું નામ સંતનગર. મૌલાના ઝફર ચોકનું નામ લક્ષ્મી ચોક, બાબરી મસ્જિદ ચોકનું નામ જૈન મંદિર ચોક, મુસ્તફાબાદનું નામ ધર્મપુરી, સર આગા ખાન ચોકનું નામ ડેવિસ રોડ, અલ્લામા ઇકબાલ રોડનું નામ જેલ રોડ, ફાતિમા જીન્ના રોડનું નામ ક્વીન્સ રોડ અને બાગ-એ-જીન્નાનું નામ લોરેન્સ રોડ કરવામાં આવ્યું છે. ધ પ્રિન્ટના અહેવાલ મુજબ બાગ-એ-જીન્ના એટલે કે લાહોરના પ્રખ્યાત લોરેન્સ રોડનું નામ પણ હવે બદલવામાં આવી રહ્યું છે. આ એ જ ગાર્ડન છે જે બ્રિટિશ સમયમાં લાહોરની સૌથી પ્રખ્યાત જગ્યાઓમાં ગણાતો હતો અને આજે પણ આ શહેરની ઓળખ બનેલો છે. છેલ્લા બે મહિનામાં લાહોરના ઘણા ભાગોમાં જૂના નામો વાળા નવા સાઇન બોર્ડ લાગી ચૂક્યા છે. કૃષ્ણા નગર તે સમયમાં ભણેલા-ગણેલા હિન્દુ પરિવારોનો વિસ્તાર ગણાતો હતો જ્યાં વેપારીઓ, શિક્ષકો અને સરકારી નોકરી કરનારા લોકો રહેતા હતા. તેવી જ રીતે સંત નગર શીખ અને હિન્દુ પરિવારોની રહેણાંક કોલોની જેવું માનવામાં આવતું હતું.
જ્યાં પંજાબી સંસ્કૃતિની ઝલક મળતી હતી. જૈન મંદિર ચોક પોતાના જૂના જૈન મંદિર અને ત્યાં રહેતા જૈન વેપારીઓના કારણે પ્રખ્યાત હતો. જ્યારે ધર્મપુરા એક એવો વિસ્તાર હતો જ્યાં નાના બજારો, જૂના ઘરો અને હિન્દુ શીખ પરિવારોની સારી એવી વસ્તી હતી. પછી ભાગલા બાદ જ્યારે શહેરનું ચિત્ર બદલાયું તો આ વિસ્તારોના નામ પણ બદલાઈ ગયા. વોલ્ડ સિટી ઓફ લાહોરના ભૂતપૂર્વ ડાયરેક્ટર જનરલ અને એલએએચઆરના સચિવ કામરાન લાશારીએ ધ પ્રિન્ટને કહ્યું કે ઘણી જગ્યાઓ પર નામ ભલે સત્તાવાર રીતે બદલી દેવામાં આવ્યા હોય પરંતુ લોકો આજે પણ તેમને જૂના નામોથી જ બોલાવે છે.
કદાચ આ જ કારણે હવે આશરે 79 વર્ષ પછી પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતની મરિયમ નવાઝ સરકારે નામ બદલવાનો નિર્ણય કર્યો છે. મરિયમ નવાઝ પંજાબ પ્રાંતના સીએમ છે. પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફની પુત્રી. તેમણે એક મોટો હેરિટેજ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. લાહોર ઓથોરિટી ફોર હેરિટેજ રિવાઇવલ એટલે કે એલએએચઆર. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ આખા પ્રોજેક્ટ પાછળ આશરે 50 બિલિયન એટલે કે 5000 કરોડ પાકિસ્તાની રૂપિયા ખર્ચ થશે. અને તેનો હેતુ જ જૂના લાહોરની ખોવાયેલી ઓળખને ફરીથી જીવંત કરવાનો પ્રયાસ છે. લાહોરમાં આજે પણ 100 થી વધુ એવી ઇમારતો છે જેને સત્તાવાર રીતે હેરિટેજ સાઇટ માનવામાં આવે છે. આમાં ઘણા જૂના મંદિરો છે, ગુરુદ્વારા છે જેનું સમારકામ કરવામાં આવશે.
એટલું જ નહીં શીખ સમયગાળા સાથે જોડાયેલી વિરાસત પર પણ કામ થઈ રહ્યું છે. મહારાજા રણજીત સિંહ સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓને પણ રિસ્ટોર કરવામાં આવી રહી છે. પાકિસ્તાન સાથે જોડાયેલા મીડિયા અહેવાલો દર્શાવે છે કે આ પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફનો ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ હતો. પરંતુ તેમના વડાપ્રધાન રહેતા આના પર બહુ કામ થઈ શક્યું નહીં. એલએએચઆરના સેક્રેટરી કામરાન લાશારીએ એ પણ જણાવ્યું કે આ પ્રોજેક્ટ રિવાઇવલનો જ એક ભાગ છે. મિયાં નવાઝ શરીફ અવારનવાર આ વાત ઉઠાવે છે કે નામ કેમ બદલવા જોઈએ. જ્યારે ઇતિહાસ કે મૂળ નામ જે આટલા સામાન્ય અને લોકપ્રિય છે અને જે એક ખાસ સમયગાળાની ઝલક બતાવે છે તેમને તો જેમ છે તેમ જ રહેવા દેવા જોઈએ.
પછી અમે બધા આ વાત પર સહમત થઈ ગયા કારણ કે ઘણા કિસ્સાઓમાં એવું બને છે કે નામ સત્તાવાર રીતે બદલી દેવામાં આવ્યા પછી પણ લોકો તેમને આજે પણ તેમના જૂના નામોથી પુકારે છે. હવે ભારતનું જ ઉદાહરણ જોઈ લો. દસ્તાવેજોમાં સત્તાવાર રીતે ગંગા, યમુના અને સરસ્વતીના સંગમ વાળા શહેરનું નામ ભલે પ્રયાગરાજ થઈ ગયું હોય, પરંતુ ત્યાંના રહેવાસીઓ સાથે મુલાકાત થવા પર અવારનવાર સામાન્ય બોલચાલમાં આપણે તેમને અલાહાબાદ બોલતા સાંભળીએ જ છીએ. હમણાં જ કેરળનું નામ કેરલમ કરવામાં આવ્યું છે અને આ સત્તાવાર નામ છે. પરંતુ લોકોની જીભ પર તો કેરળ જ ચડેલું દેખાય છે. કામરાન લાશારીએ ધ પ્રિન્ટને જણાવ્યું કે નવાઝ શરીફને તેમણે કહ્યું હતું કે અનારકલી બજાર, નીલા ગુમ્બદ, માલ રોડ આ બધા નામ ભારતમાં પણ પ્રખ્યાત છે. નવાઝ શરીફે મને જણાવ્યું કે જ્યારે પણ તેઓ ભારત આવતા હતા, લોકો આ જગ્યાઓને યાદ કરતા હતા. પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતની સરકાર લાહોરની તે જ જૂની યાદને ફરીથી સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. હાલમાં આ સમાચારમાં આટલું જ. તમારું આના પર શું કહેવું છે? કમેન્ટ સેક્શનમાં જરૂર જણાવજો. નમસ્કાર.
