રાજસ્થાનના જેસલમેરમાં એક 9 વર્ષનો છોકરો પથ્થર બની રહ્યો છે. આ FOP નામની એક દુર્લભ સ્થિતિને કારણે છે. FOP એટલે Fibrodysplasia Ossificans Progressiva, જેને બોલચાલમાં સ્ટોન મેન સિન્ડ્રોમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. રાજસ્થાનમાં આ પહેલો કિસ્સો છે. આ સ્થિતિમાં, શરીરના સ્નાયુઓ ધીમે ધીમે હાડકામાં ફેરવાઈ જાય છે.
આના કારણે શરીર સમય જતાં કડક થઈ જાય છે, જેના કારણે હલનચલન મુશ્કેલ બને છે. પરંતુ આ દુર્લભ આનુવંશિક સ્થિતિ શા માટે થાય છે? તેના લક્ષણો શું છે, અને શું તેનો કોઈ ઈલાજ છે? અમે જયપુરની નારાયણ હોસ્પિટલના ઓર્થોપેડિક્સ અને જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. હેમેન્દ્ર કુમાર અગ્રવાલને પૂછ્યું.
ડૉ. હેમેન્દ્ર કહે છે કે Fibrodysplasia Ossificans Progressiva, અથવા FOP, એક આનુવંશિક સ્થિતિ છે. તે ખૂબ જ દુર્લભ અને ગંભીર રોગ છે. આ સ્થિતિમાં, શરીરના સ્નાયુઓ, અસ્થિબંધન અને રજ્જૂ ધીમે ધીમે હાડકા જેવા પેશીઓમાં ફેરવાઈ જાય છે,
જે શરીરની ગતિવિધિને ગંભીર રીતે પ્રતિબંધિત કરે છે. આ રોગ ચોક્કસ જનીનમાં પરિવર્તનને કારણે થાય છે. આ જનીનને AC VVR 1 કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આ જનીન પરિવર્તિત થાય છે, ત્યારે શરીરમાં ખોટી જગ્યાએ હાડકાં બનવા લાગે છે. આના કારણે શરીરના વિવિધ ભાગો કડક થઈ જાય છે, અને દર્દીને દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં, જન્મ સમયે આ રોગના ચિહ્નો દેખાય છે, જેમ કે અંગૂઠાનો આકાર સામાન્ય કરતા અલગ હોવો. જેમ જેમ બાળક મોટું થાય છે, શરીરના વિવિધ ભાગોમાં સોજો આવવા લાગે છે. પીડાદાયક ગાંઠો પણ બનવા લાગે છે. બાદમાં, આ વિસ્તારો ધીમે ધીમે હાડકામાં ફેરવાઈ શકે છે, જેના કારણે શરીરની ગતિવિધિમાં ઘટાડો થાય છે. સારવારની વાત કરીએ તો, હાલમાં આ સ્થિતિનો કોઈ કાયમી ઈલાજ નથી. ડોકટરો સોજોની સારવાર કરવાની સલાહ આપે છે.
FOP ધરાવતા દર્દીઓને ચોક્કસ સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, જેમ કે શસ્ત્રક્રિયા, બાયોપ્સી અથવા સ્નાયુમાં ઇન્જેક્શન ટાળવા, કારણ કે આનાથી શરીરમાં નવા હાડકાનું ઉત્પાદન વધી શકે છે.
