હાલમાં જ નાના પાટેકર નું હૃદયની બિમારીથી અવસાન થયું. ચારે ગોવાના ઘરમાં અડધી રાત્રે ૮ ઓકટોબરે તબિયત બગડતાં તેમને દવાખન લઈ જવાયા જયા તેમને મૃત જાહેર કરાયા.
તેઓ ખૂબ સારા એક્ટર હતા એ તો આપણે જાણીએ છીએ આજે વાત કરીએ તેમના નામ, અટક અને જીવન વિશે.પાટેકર’ અટક મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત સહિત પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ભારતીય અટકોની જેમ ‘પાટેકર’ અટક પાછળ પણ ચોક્કસ એક જ અર્થ અથવા એક જ વંશપરંપરા હોવી જરૂરી નથી. અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં સ્થાનિક ભાષા, વ્યવસાય, ગામનું નામ, જમીન સાથેનો સંબંધ અથવા કુટુંબની ઓળખ પરથી અટકનું નિર્માણ થયું હોઈ શકે છે. તેથી ‘પાટેકર’ અટકનો ઇતિહાસ સમજતી વખતે પ્રાદેશિક પરંપરાને ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી બને છે.
પાટેકર’ શબ્દના મૂળ અંગે એક મત એવો છે કે તેનો સંબંધ ‘પાટા’ અથવા ‘પાટ’ જેવા સ્થાનિક શબ્દો સાથે હોઈ શકે છે. જૂના સમયમાં જમીનનો ભાગ, ખેતીનો પટ્ટો અથવા કોઈ ચોક્કસ વિસ્તાર ઓળખાવવા માટે આવા શબ્દોનો ઉપયોગ થતો હતો. આવા સ્થળ કે જમીન સાથે જોડાયેલી ઓળખ પછી પરિવારની ઓળખ બની અને સમય જતાં તે અટકના સ્વરૂપમાં પ્રચલિત થઈ હોવાની સંભાવના માનવામાં આવે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં ‘કર’ પ્રત્યય ધરાવતી ઘણી અટકો જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે ‘કર’નો અર્થ કોઈ ચોક્કસ સ્થળ, પ્રદેશ અથવા મૂળ ગામ સાથે જોડાયેલ વ્યક્તિ એવો થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વ્યક્તિ કયા ગામ કે પ્રદેશમાંથી આવી છે તેની ઓળખ તેના નામ સાથે જોડાઈને અટક બની શકે છે. આ ભાષાકીય પરંપરાને ધ્યાનમાં લઈએ તો ‘પાટેકર’ અટક પણ કોઈ ચોક્કસ ભૌગોલિક અથવા સ્થાનિક ઓળખમાંથી વિકસેલી હોવાની શક્યતા છે.
ઈતિહાસના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો ભારતમાં અટકો હંમેશાં આજના અર્થમાં વારસાગત રહી નથી. અગાઉ વ્યક્તિની ઓળખ તેના નામ ઉપરાંત તેના ગામ, વ્યવસાય, પિતાનું નામ, જમીન અથવા સામાજિક ભૂમિકા પરથી થતી હતી. પેઢીઓ પસાર થતાં આ ઓળખો પરિવારના નામ તરીકે સ્થિર થવા લાગી. ‘પાટેકર’ જેવી અટક પણ આવી સામાજિક અને ભાષાકીય પ્રક્રિયામાંથી વિકસેલી હોઈ શકે છે
સમય જતાં મહારાષ્ટ્રના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી પરિવારો રોજગાર, વેપાર, ખેતી, શિક્ષણ અને અન્ય કારણોસર ગુજરાત સહિતના અન્ય પ્રદેશોમાં સ્થળાંતર કરતા રહ્યા. આવા સ્થળાંતર સાથે અટકો પણ નવા વિસ્તારોમાં પહોંચતી ગઈ. પરિણામે આજે ‘પાટેકર’ અટક ધરાવતા પરિવારોની વંશપરંપરા એક જ સ્થળ સાથે જોડાયેલી હોય એવું જરૂરી નથી.
આ અટક સાથે જોડાયેલા કુટુંબોના ઇતિહાસમાં સ્થાનિક ગામ, કુટુંબના જૂના દસ્તાવેજો, જમીનના રેકોર્ડ, લગ્ન સંબંધોની નોંધ અને વડીલો પાસેથી મળતી મૌખિક પરંપરા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. કોઈ ચોક્કસ ‘પાટેકર’ પરિવારની મૂળ વંશાવળી શોધવી હોય તો માત્ર અટકના અર્થ પરથી નિષ્કર્ષ કાઢવાને બદલે પરિવારનું મૂળ ગામ, જૂના નામો અને ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો તપાસવા વધુ વિશ્વસનીય રીત છે.
આ રીતે, ‘પાટેકર’ અટક માત્ર એક સરનેમ નથી, પરંતુ તેની પાછળ પ્રદેશ, ભાષા, સ્થળાંતર અને કુટુંબની ઓળખ સાથે જોડાયેલો ઇતિહાસ હોઈ શકે છે. જોકે તેના ચોક્કસ મૂળ વિશે સર્વસંમતિ ધરાવતો એક જ ઐતિહાસિક સ્ત્રોત ઉપલબ્ધ ન હોય, તેથી ઉપરોક્ત અર્થોને સંભવિત ભાષાકીય અને સામાજિક વ્યાખ્યા તરીકે જોવું યોગ્ય છે. જો તમારા ‘પાટેકર’ પરિવારનું મૂળ ગામ, જિલ્લો અથવા મહારાષ્ટ્ર/ગુજરાતનો વિસ્તાર જણાવો, તો તેના આધારે વધુ ચોક્કસ વંશાવળી અને અટકના મૂળ વિશે સંશોધનાત્મક લેખ પણ તૈયાર કરી શકાય
