આજની આ દાસ્તાન છે ભારતીય હિન્દી સિનેમાના ગયા સમયની એક એવી નાયિકા અને ફિલ્મ નિર્માત્રીની, જેમણે પોતાના શાનદાર અને યાદગાર કામ દ્વારા હિન્દી સિનેમાના ઇતિહાસમાં મહિલાઓના સન્માન અને ઇજ્જતને ચાર ચાંદ લગાવ્યા. આ મહિલા ફિલ્મ નિર્માત્રીએ પોતાની મહેનત અને સંઘર્ષથી દુનિયાભરમાં મહિલાઓના અસ્તિત્વને મજબૂત બનાવ્યું અને મહિલા કેન્દ્રિત સુપરહિટ ફિલ્મો બનાવી હિન્દી સિનેમા સાથે સાથે આખા દેશમાં મહિલાઓ માટે એક ક્રાંતિની આગ પ્રગટાવી.પરંતુ મિત્રો, શું તમે જાણો છો કે આ ફિલ્મ નિર્માત્રીની જિંદગીમાં એવું શું બન્યું કે માત્ર 16 વર્ષની નાની ઉંમરે, પોતાથી 30 વર્ષ મોટા અને પહેલેથી જ લગ્નિત એવા હિન્દી
સિનેમાના એક ગાયક સાથે તેમને પ્રેમ થયો. એ પ્રેમની خاطر તેઓ એ ગાયકની અયોગ્ય પ્રેમિકા બની ગયા અને પછી ફિલ્મ નિર્માત્રી બની.મિત્રો, શું તમે એ પણ જાણો છો કે હિન્દી સિનેમાની પહેલી એવી ફિલ્મ નિર્માત્રી હતી, જેણે સમાજની મર્યાદા અને લોકલાજને બાજુએ મૂકી 40 વર્ષ સુધી એક બદનામ સંબંધને દુનિયાથી છુપાવી અંધકારમાં જીવ્યું.આ નાયિકા અને નિર્માત્રીની જિંદગીમાં એવી કઈ મજબૂરી હતી કે તેમને પોતાના પિતાસમાન વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવા પડ્યા અને કેમ આ લગ્ને મોટા મોટા અભિનેતાઓ, અભિનેત્રીઓ અને રાજનેતાઓની ઊંઘ ઉડાવી દીધી.જે યુવતીએ ક્યારેય પોતાના માતા પિતાનું સન્માન ન કર્યું, એ જ યુવતીને જીવનમાં એવા કર્મોની સજા મળી કે અંતિમ સમયમાં તેઓ બિસ્તર પરથી ઊભા થવામાં પણ અસમર્થ બની ગયા. તેમની હાલત એવી થઈ કે અંતિમ દિવસોમાં સારવાર માટે તેમને ગરીબી અને લાચારીનો સામનો કરવો પડ્યો.
નમસ્કાર. આજે આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ હિન્દી સિનેમાની એવી મહિલા ફિલ્મ નિર્માત્રીની, જેમણે મહિલાઓના સન્માનને મજબૂત કરવા માટે એવી ફિલ્મો બનાવી કે આજે પણ દુનિયા તેને યાદ કરે છે. પરંતુ જેમણે પોતાની ફિલ્મોમાં બીજી મહિલાઓને મજબૂતી આપી, તેઓ પોતાની જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈ યોગ્ય સંબંધ બનાવી શક્યા નહીં અને આખી જિંદગી અયોગ્ય સંબંધની પીડા સહન કરતા રહ્યા.અમે વાત કરી રહ્યા છીએ મહિલા ક્રાંતિને આગ આપનાર ફિલ્મ નિર્માત્રી અને પ્રસિદ્ધ અભિનેતા ગુરુદત્તની ભાણજી કલ્પના લાજમીની.કલ્પના લાજમીનો જન્મ 31 મે 1954ના રોજ મુંબઈમાં થયો હતો. તેમના પિતા ગોપી લાજમી ભારતીય નૌકાદળમાં અધિકારી હતા અને તેમની માતા લલિતા લાજમી એક જાણીતી ચિત્રકાર હતી.
હિન્દી સિનેમાના પ્રસિદ્ધ અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા ગુરુદત્ત તેમના સગા મામા હતા.બાળપણથી જ કલ્પના અન્ય બાળકો જેવી નહોતી. તેઓ શાંત, ચીડિયાળ અને ગુસ્સાવાળી હતી. તેમની કોઈ ખાસ મિત્રતા નહોતી અને તેઓ મોટાભાગે એકલા જ રહેતા. કેટલાક જાણકારો માને છે કે તેમના સ્વભાવ પાછળ પિતાની દારૂની આદત જવાબદાર હતી.કલ્પનાએ શાળાનું શિક્ષણ પૂર્ણ કરીને 1971માં મુંબઈના સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાંથી સાયકોલોજીનો અભ્યાસ કર્યો. લગભગ 17 વર્ષની ઉંમરે તેમને પ્રેમ થયો, પરંતુ એ પ્રેમ એવો હતો જેને પરિવાર ક્યારેય સ્વીકારી શકે એમ નહોતો. માતાએ ઘણી સમજાવટ કરી, પરંતુ કલ્પના પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહ્યા.22 વર્ષની ઉંમરે કલ્પના કોલકાતા એક લગ્નમાં ગયા હોવાનું કહી ઘર છોડીને પોતાના પ્રેમી પાસે પહોંચી ગયા.
જ્યારે તેમની માતાને આ વાતની ખબર પડી, ત્યારે તેઓ ભાઈ દેવદાસ સાથે કોલકાતા પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે જોયું કે કલ્પના પોતાના પ્રેમીના જૂતાં સાફ કરી રહી હતી. એ પ્રેમી હિન્દી સંગીત જગતનો મોટો નામ હતો.પરિવાર સાથે મોટો વિવાદ થયો, પરંતુ કલ્પના પ્રેમીને છોડવા તૈયાર ન થયા. એ દિવસથી માતા અને દીકરીનો સંબંધ હંમેશા માટે તૂટી ગયો. કલ્પના એક અયોગ્ય સંબંધમાં જીવવા લાગ્યા, જે સમાજમાં સ્વીકાર્ય ન હતો.કલ્પનાને સિનેમામાં કંઈક કરવું હતું. શ્યામ બેનગલ સાથે કામ કરતાં તેમણે સહાયક દિગ્દર્શક અને કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનર તરીકે અનુભવ મેળવ્યો. 1984માં તેમણે પોતાની પહેલી ફિલ્મ એક પલ બનાવી. આ ફિલ્મમાં નસીરુદ્દીન શાહ, શબાના આઝમી અને ફારૂક શેખ જેવા કલાકારો હતા. ફિલ્મને ખુબ પ્રશંસા મળી.પછી કલ્પનાએ રુદાલી, દરમિયાન, દમન, ક્યોંકી, ચિંગારી જેવી મહિલા કેન્દ્રિત ફિલ્મો બનાવી. રુદાલી માટે ડિમ્પલ કપાડિયાને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો.કલ્પનાની ફિલ્મોની ખાસિયત એ હતી કે તેમના પ્રેમી જ ફિલ્મોના સંગીત બનાવતા હતા.
2005માં ચિંગારી તેમની છેલ્લી ફિલ્મ સાબિત થઈ. ત્યારબાદ તેમણે ફિલ્મ બનાવવી બંધ કરી દીધી, કારણ કે તેઓ પોતાના પ્રેમીની સેવા અને સંભાળમાં લાગી ગયા હતા.2009માં એક ઘટના બાદ દુનિયાને ખબર પડી કે કલ્પનાના પ્રેમી બીજું કોઈ નહીં પરંતુ મહાન ગાયક અને સંગીતકાર ડૉ. ભૂપેન હજારીકા હતા. તેઓ પહેલેથી જ લગ્નિત હતા અને બે સંતાનોના પિતા પણ. કલ્પના તેમની કરતા લગભગ 30 વર્ષ નાની હતી અને બાળપણથી તેમને પિતાસમાન માનવામાં આવતા.2011માં ભૂપેન હજારીકાનું અવસાન થયું. તેમના ગયા પછી કલ્પના સંપૂર્ણ રીતે તૂટી ગયા. તપાસમાં ખબર પડી કે તેમને કિડની કેન્સર છે.
બંને કિડની કાઢવી પડી અને અઠવાડિયામાં ચાર વાર ડાયાલિસિસ કરાવવું પડતું. સારવાર બહુ મોંઘી હતી અને તેમના પૈસા ખૂટી ગયા હતા.તેમના મિત્રોએ અને ફિલ્મ જગતના મોટા કલાકારોએ તેમની સારવારનો ખર્ચ ઉઠાવ્યો. અંતિમ દિવસોમાં કલ્પનાએ ભૂપેન હજારીકા પર આધારિત પુસ્તક I Knew Him લખ્યું, પરંતુ પુસ્તકના લોન્ચ પહેલા જ 23 સપ્ટેમ્બર 2018ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.કલ્પનાની જિંદગી પ્રેમ, ત્યાગ અને પીડાથી ભરેલી રહી. આજે ભલે તેઓ આપણા વચ્ચે નથી, પરંતુ તેમની બનાવેલી ફિલ્મો હંમેશા તેમને જીવંત રાખશે. જ્યારે પણ હિન્દી સિનેમાની મહિલા કેન્દ્રિત ફિલ્મોની વાત થશે, કલ્પના લાજમીનું નામ ઇતિહાસમાં સદાય ઉપર રહેશે.
