મિડલ ઈસ્ટમાં અત્યારે તણાવનો માહોલ છે અને તેનું કારણ ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. આ યુદ્ધની વચ્ચે ભારતમાં દિલ્હી ખાતે ‘રાયસીના ડાયલોગ’ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો, જેમાં અમેરિકા તરફથી ડેપ્યુટી સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ ક્રિસ્ટોફર લેન્ડો હાજર રહ્યા હતા.
તેમની હાજરી એ બતાવવા માટે પૂરતી છે કે અત્યારે ભારત સાથેની વેસ્ટ ફ્રી ટ્રેડ ડીલ વચ્ચે ઈન્ડિયા અને અમેરિકા શું વિચારી રહ્યા છે. જોકે, અહીં ક્રિસ્ટોફર લેન્ડોએ ચીનનો ઉલ્લેખ કરીને બે દાયકા જૂની વાત છેડી હતી, જેના પર હવે ચીનનો જવાબ આવ્યો છે.ચેતન જણાવે છે કે ક્રિસ્ટોફર લેન્ડોએ ભારતની ધરતી પરથી જ ભારતને આગળ વધતું રોકવાની વાત કરી હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું કે, ૨૦ વર્ષ પહેલા અમેરિકાએ ચીનને એક મોટું માર્કેટ આપ્યું અને મદદ કરી,
જેના કારણે ચીન આજે અમેરિકાનું હરીફ (કોમ્પિટિટર) બનીને બેઠું છે. અમે ભારત સાથે આવી ભૂલ થવા નહીં દઈએ. સોશિયલ મીડિયા પર કેટલાક લોકો આ નિવેદનથી નારાજ છે કે તમે ભારતમાં આવીને એમ કહો છો કે તમે ભારતને આગળ વધવા નહીં દો. લેન્ડોએ એવું પણ કહ્યું કે અમે ભારત સાથે એ ભૂલ નહીં કરીએ જે ૨૦ વર્ષ પહેલા ચીન સાથે કરી હતી. અમે તમને માર્કેટ ડેવલપ કરવા દઈશું પણ એવું નહીં થવા દઈએ કે તમે ઘણી કોમર્શિયલ બાબતોમાં અમારાથી આગળ નીકળી જાઓ. એટલે કે અમેરિકા અસુરક્ષિત (Insecure) છે કે ભારત તેનાથી આગળ વધી શકે છે.ક્રિસ્ટોફર લેન્ડોએ વધુમાં જણાવ્યું કે અમે ટ્રેડ ડીલની ખૂબ નજીક છીએ, જે બંને દેશો વચ્ચે અસીમ સંભાવનાઓ ખોલશે.
પરંતુ અમે એ સુનિશ્ચિત કરીશું કે જે પણ કરીએ તે અમારી જનતા માટે ઉચિત હોય, કારણ કે ભારત સરકારની જેમ અમે પણ અમારી જનતા પ્રત્યે જવાબદાર છીએ. આના જવાબમાં પીએમ મોદી અને ભારત સરકારના ટોચના નેતાઓએ અગાઉ જ કહી દીધું હતું કે અમે અમેરિકા સામે ઝૂકવાના નથી અને નાગરિકોના હિતોની રક્ષા કરવી એ અમારી જવાબદારી છે.ચીનનો ઉલ્લેખ થતા જ ચીનના સરકારી મીડિયા ‘ગ્લોબલ ટાઈમ્સ’ એ વળતો પ્રહાર કર્યો છે. ગ્લોબલ ટાઈમ્સે લખ્યું કે, અમેરિકાનો આ દાવો કે તે ભારતને ચીન જેવો હરીફ બનવા નહીં દે, તે વિચિત્ર લાગે છે. શું આનો અર્થ એ છે કે ચીન અમેરિકાના કારણે આગળ વધ્યું છે?
અથવા એવો અર્થ છે કે અમેરિકા ભારતને વિકસિત થવા નહીં દે? ચીને સ્પષ્ટ કર્યું કે એ વિચારવું ખોટું છે કે અમેરિકા કોઈ દેશની પ્રગતિને પોતાની મરજીથી કંટ્રોલ કરી શકે છે. ચીને ઈશારો કર્યો કે ભારતને હવે સમજવું પડશે કે અમેરિકા તેની પ્રગતિ રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.અમેરિકા ચીનથી એટલે પરેશાન છે કારણ કે ચીન ડિફેન્સ સેક્ટર પર વધુ ખર્ચ કરી રહ્યું છે અને ભારત પણ પોતાનું ડિફેન્સ બજેટ વધારી રહ્યું છે. અમેરિકાને ડર છે કે ભારત ટૂંક સમયમાં ચીનની સમકક્ષ ઊભું થઈ જશે, જે અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય છે. બીજી તરફ લેન્ડોએ ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ પર વાત કરતા કહ્યું કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે દરેક દેશના વડાપ્રધાન પોતાના દેશને આગળ લઈ જાય. પરંતુ એક તરફ ટ્રેડ ડીલ અને દોસ્તીની વાત કરવી અને બીજી તરફ પ્રગતિમાં અવરોધ બનવાની વાત કરવી એ અમેરિકાની બેવડી નીતિ દર્શાવે છે.શું મારે રાયસીના ડાયલોગમાં અન્ય દેશોના નેતાઓએ આપેલા નિવેદનો અથવા ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલની લેટેસ્ટ સ્થિતિ વિશે વધુ માહિતી આપવી જોઈએ?
