સાલ 1975માં ફિલ્મ ‘ઝિંદા દિલ’ની સક્સેસ પાર્ટીમાં તેના હીરો ઋષિ કપૂરે કેમેરામેન અને પોતાના મિત્ર સુદર્શન નાગ સાથે હાય-હેલો કર્યા પછી તેમને જણાવ્યું કે હું કાલે જ એક નવી ફિલ્મ સાઇન કરવા જઈ રહ્યો છું. તેમાં અમિતાભ બચ્ચન મારો કો-સ્ટાર હશે. અમિતાભનું નામ તેમણે એવી રીતે લીધું જાણે કોઈ બહુ મોટી જીત મેળવી લીધી હોય. ઋષિ કપૂર તે સમયે પોતાને સુપરસ્ટારથી કમ નહોતા સમજતા અને રાજેશ ખન્નાના રોમેન્ટિક યુગના અસલી વારસદાર પણ માનવામાં આવતા હતા. 1973માં ‘બોબી’ જેવી ઓલ ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર રોમેન્ટિક ફિલ્મ આપ્યા પછી તેઓ રાતોરાત સૌથી ચર્ચિત અને મોંઘા કલાકારોમાં ગણાવા લાગ્યા હતા. પરંતુ બીજી તરફ અમિતાભ બચ્ચનના સિતારા પણ તે જ વર્ષે ‘ઝંજીર’ સાથે ચમકવાના શરૂ થઈ ચૂક્યા હતા. હવે તો ‘દીવાર’ પણ સુપરહિટ થઈ ચૂકી હતી અને ‘શોલે’ને રિલીઝ થયાને માત્ર 2 મહિના જ થયા હતા. ઋષિ કપૂર જે ફિલ્મની સક્સેસ પાર્ટીમાં જશ્ન મનાવી રહ્યા હતા, તે આ બંને ફિલ્મો સામે ક્યાંય ટકે તેમ નહોતી – ‘મેરે અપને’. આવા સમયમાં તેમને સમજાવા લાગ્યું હતું કે અમિતાભ બચ્ચનના કો-સ્ટાર હોવાનો આખરે શું અર્થ થાય છે.બીજી બાજુ સુદર્શન નાગ થોડા ગભરાઈ ગયા. તેમણે પૂછ્યું કે ફિલ્મ કોણ બનાવી રહ્યું છે?
ઋષિએ કહ્યું કે આનંદ ફેમિલીનું પોતાનું પ્રોડક્શન છે. વાર્તા ઈન્દ્રરાજ આનંદે લખી છે અને મારો મિત્ર બિટ્ટુ આનંદ તેને પ્રોડ્યુસ કરી રહ્યો છે. તેનો ભાઈ ટીનુ આનંદ ફિલ્મ ડાયરેક્ટ કરશે. સુદર્શન નાગ તે સમયે માત્ર સિનેમેટોગ્રાફર નહોતા પરંતુ ફિલ્મ બનાવવાની સમજ પણ તેમનામાં ખૂબ ઊંડી હતી. આગળ જતાં તેમણે ઘણી ફિલ્મોનું નિર્દેશન પણ કર્યું. ઋષિ કપૂરે જ્યારે તેમને વાર્તાનો થોડો ભાગ જણાવ્યો તો તેઓ અચાનક બોલી ઉઠ્યા કે આ અપંગ અને વ્હીલચેરવાળો રોલ અમિતાભ તો નથી કરી રહ્યો ને? ઋષિએ કહ્યું કે હા, કેમ શું થયું? નાગ બોલ્યા કે બેટા તું તો ગયો. આ સ્ક્રિપ્ટ હું પહેલાં સાંભળી ચૂક્યો છું. જો અપંગવાળો રોલ અમિતાભ બચ્ચન કરી રહ્યો છે તો સમજી લે કે ફિલ્મની બધી વાહવાહ અને પૂરો ક્રેડિટ એ જ લઈ જશે. દર્શકોની સહાનુભૂતિ તેની સાથે જ રહેશે. તું બસ હિરોઈન સાથે ગીતો ગાતો રહી જઈશ.ઋષિ કપૂરના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. અમિતાભ સાથે તેમની ટક્કર માત્ર ફિલ્મો પૂરતી સીમિત નહોતી પરંતુ અંગત જીવનમાં પણ બંને વચ્ચે એક શાંત હરીફાઈ ચાલી રહી હતી. ઋષિનો અંતરાત્મા આ વાત જાણતો હતો અને ખુદ તેમણે પોતાના પુસ્તકમાં સ્વીકાર્યું છે કે વર્ષ 1973ના બેસ્ટ એક્ટર ફિલ્મફેર એવોર્ડ માટે તેમની અને અમિતાભ બચ્ચનની કડી ટક્કર હતી. પરંતુ તેઓ એક પીઆર મેનની મદદથી લાંચ આપીને આ એવોર્ડ જીતી ગયા હતા. એવું કહેવાય છે કે આ વાત ગમે તેમ કરીને અમિતાભ સુધી પણ પહોંચી ગઈ હતી અને ત્યારથી જ બંને વચ્ચે વાતચીત લગભગ બંધ થઈ ગઈ હતી. પુસ્તકોમાં એવું પણ લખાયું છે કે ખુદ રાજ કપૂર પણ અમિતાભ બચ્ચનના વધતા સ્ટારડમથી હેરાન હતા. જોકે જાહેર મંચો પર તેઓ અમિતાભ માટે પોતાપણું જરૂર બતાવતા હતા.આવા માહોલમાં જ્યારે ઋષિ કપૂરને ફિલ્મ ‘દુનિયા મેરી જેબ મેં’ ઓફર થઈ તો તેમણે માત્ર એ સાંભળીને હા પાડી દીધી હતી કે અમિતાભ તેમનો કો-સ્ટાર હશે.
‘દીવાર’માં પણ અમિતાભ તેમના કાકા શશી કપૂર સાથે હતા અને ‘શોલે’માં ધર્મેન્દ્ર સાથે. ઉપરથી પ્રોડ્યુસર બિટ્ટુ આનંદ તેમનો મિત્ર હતો જેને તેઓ પહેલા જ કહી ચૂક્યા હતા કે ફી તરીકે એક પણ પૈસો નહીં લે. એવામાં તેમને લાગ્યું કે તેમનો રોલ કોઈનાથી નાનો હોઈ શકે નહીં. પરંતુ હવે સુદર્શન નાગની વાતો સાંભળીને ઋષિ કપૂર પરેશાન થઈ ગયા. તેમના મગજમાં ‘દીવાર’ની વાર્તા ફરવા લાગી કે કેવી રીતે નેગેટિવ શેડ હોવા છતાં અમિતાભ આખી ફિલ્મ પોતાના નામે કરી ગયા હતા. પછી તેમને લાગ્યું કે ‘દીવાર’નું વિજયવાળું પાત્ર તો ખાસ કરીને અમિતાભને ધ્યાનમાં રાખીને લખવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ અહીં બિટ્ટુ આનંદ અમિતાભને આટલો મજબૂત રોલ કેમ આપી રહ્યો છે? આ બધી વાતોમાં રાત વીતી ગઈ.બીજી સવારે બિટ્ટુ આનંદ કાગળો લઈને ઋષિ કપૂર પાસે ફિલ્મ સાઇન કરાવવા પહોંચ્યા. થોડીવાર આમતેમની વાતો થઈ. પછી ઋષિ બોલ્યા, બિટ્ટુ હું આ ફિલ્મ માટે તારી પાસેથી કોઈ પૈસા નથી લઈ રહ્યો. પરંતુ તારે મારી એક વાત માનવી પડશે. બિટ્ટુએ કહ્યું હા બોલ. ઋષિ કપૂર બોલ્યા કે તારે આ ફિલ્મમાંથી અમિતાભ બચ્ચનને હટાવવો પડશે. બસ આ જ મારી શરત છે. બિટ્ટુએ પૂછ્યું કે અમિતાભની જગ્યાએ કોને લઉં? ઋષિએ તરત જ કહ્યું, “મારા અંકલ શશી કપૂરને લઈ લો.” બિટ્ટુ આનંદ કાગળો સમેટીને સીધા ઘરે પાછા ફર્યા. પછી તેમણે પોતાના પિતા ઈન્દ્રરાજ આનંદ અને ભાઈ ટીનુ આનંદ સાથે વાત કરી. એક તરફ તે સમયના સૌથી મોટા રોમેન્ટિક સ્ટાર ઋષિ કપૂર ફી વગર કામ કરવા તૈયાર હતા. બીજી તરફ અમિતાભનું શિડ્યુલ પણ ખૂબ વ્યસ્ત હતું. ઉપરથી બંને વચ્ચે વાતચીત પણ થતી નહોતી. એવામાં બંનેને સંભાળવા પણ મુશ્કેલ હતા. આખરે નિર્ણય લેવાયો કે અમિતાભની જગ્યાએ શશી કપૂરને સાઇન કરી લેવામાં આવે અને એવું જ થયું.જ્યારે અમિતાભ બચ્ચનને આ વાત જણાવવામાં આવી તો તેમને થોડી નવાઈ જરૂર લાગી પરંતુ કોઈ ખાસ ફર્ક ન પડ્યો. આમ પણ ‘દીવાર’ ફિલ્મે તેમને એન્ગ્રી યંગ મેન તરીકે એટલા મોટા સ્ટાર બનાવી દીધા હતા કે હવે તેઓ પોતે ફિલ્મો પસંદ કરવાની સ્થિતિમાં આવી ચૂક્યા હતા. ઉપરથી ‘શોલે’ એક નવો ઈતિહાસ રચવાની હતી. ઋષિ કપૂરથી તેમને ફિલ્મફેર એવોર્ડવાળી કથિત ઘટના સિવાય કોઈ ખાસ ફરિયાદ નહોતી. સ્ટારડમની રેસમાંથી તેઓ ખૂબ ઉપર નીકળી ચૂક્યા હતા.
અને તે જ દરમિયાન જ્યારે યશ ચોપરાએ તેમને પોતાની ફિલ્મ ‘કભી કભી’ માટે સાઇન કર્યા, ત્યારે ન તો અમિતાભને કે ન તો ઋષિ કપૂરને અંદાજો હતો કે બંને ટૂંક સમયમાં જ ફરી એક સેટ પર સાથે જોવા મળવાના છે.કિસ્મત તે સમયે જે વાર્તા લખી રહી હતી, તેમાં એક મોટો સંદેશ છુપાયેલો હતો. સંદેશ એ કે નાની વિચારસરણી માણસને બહુ આગળ વધવા દેતી નથી. ઋષિ કપૂર સતત હિટ ફિલ્મો આપી રહ્યા હતા. પરંતુ અમિતાભની બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મો સામે તેમનું સ્ટારડમ ધીમે ધીમે નાનું પડવા લાગ્યું હતું. 1976 આવતા આવતા અમિતાભ બચ્ચનના ઘરે અને ઓફિસમાં રોજ ફિલ્મોની ઓફરો આવવા લાગી હતી. પરંતુ હવે તેઓ 100માંથી માત્ર 10 વાર્તાઓ સાંભળતા અને તેમાંથી પણ એક-બે ફિલ્મો જ પસંદ કરતા હતા. ખુદ ઋષિ કપૂરે પોતાની ઓટોબાયોગ્રાફી ‘ખુલ્લમ ખુલ્લા’માં લખ્યું છે કે ‘કભી કભી’ના સેટ પર અમિતાભ સાથે તેમની વધારે વાતચીત થતી નહોતી. પરંતુ શૂટિંગ દરમિયાન તેમને અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે અમિતાભ એક અલગ પ્રકારના સ્ટારડમ સુધી પહોંચી ચૂક્યા છે. આઉટડોર શૂટિંગમાં હજારો લોકોની ભીડ માત્ર અમિતાભને જોવા માટે ઉમટી પડતી હતી. ત્યાં બાકીના કલાકારો પણ હાજર રહેતા હતા, પરંતુ કોઈનું ધ્યાન તેમની તરફ જતું નહોતું.તે સમય સ્ટારડમ બચાવવાનો હતો.
અમિતાભ સાથે ફિલ્મ કરવામાં સાઈડલાઈન થવાનો ખતરો જરૂર હતો, પરંતુ ફિલ્મ હિટ થવાની ગેરંટી પણ હતી. કદાચ આ જ વિચાર સાથે ઋષિ કપૂર અને વિનોદ ખન્નાએ ‘અમર અકબર એન્થની’ સાઇન કરી હતી. અને આ જ ફિલ્મ માટે અમિતાભ બચ્ચનને પહેલીવાર બેસ્ટ એક્ટરનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ પણ મળ્યો. આ જ એ સમય હતો જ્યારે રાજ કપૂર પ્રોડ્યુસર-ડાયરેક્ટર તરીકે વધુ એક ફિલ્મ લઈને આવ્યા. ફિલ્મે પૈસા પણ કમાયા અને ચાલી પણ ગઈ. પરંતુ રાજ કપૂરને એ અહેસાસ જરૂર કરાવી ગઈ કે
હવે ઇન્ડસ્ટ્રીમાં બોબી નહીં પણ બચ્ચનનો સિક્કો ચાલી રહ્યો છે.’અમર અકબર એન્થની’ ફિલ્મે સફળતાના ઘણા રેકોર્ડ બદલી નાખ્યા હતા અને કિસ્મતે વાર્તા કંઈક એવી લખી કે ક્યારેક અમિતાભ બચ્ચનને ફિલ્મમાંથી કઢાવવાની શરત રાખનારા ઋષિ કપૂર બાદમાં તેમના સાઈડ હીરો બનીને રહી ગયા. ‘નસીબ’ અને ‘કુલી’ જેવી ફિલ્મો પણ આની સાક્ષી છે. જોકે ઋષિ કપૂર રોમેન્ટિક ફિલ્મોના ખૂબ જ શાનદાર કલાકાર હતા અને તેમણે ઘણી સોલો હિટ ફિલ્મો પણ આપી. પરંતુ આગળ જતાં જ્યારે પણ તેઓ અમિતાભ બચ્ચન સાથે પડદા પર આવ્યા, મોટાભાગની વખતે અમિતાભની અસર તેમના પર ભારે પડતી દેખાઈ. મિત્રો વિડિયો પસંદ આવે તો લાઈક અને શેર જરૂર કરજો અને જો ચેનલ હજુ સુધી સબ્સ્ક્રાઇબ નથી કરી તો પ્લીઝ તેને પણ કરી લેજો.
