સ્વર સામ્રાજ્ઞી તરીકે ઓળખાતા લતા મંગેશકરને આખી દુનિયા આ નામથી ઓળખે છે. પરંતુ જન્મ સમયે તેમનું નામ હેમા રાખવામાં આવ્યું હતું. તેમનો જન્મ 28 સપ્ટેમ્બર 1929ના રોજ ઇન્દોરમાં સંગીતકાર પંડિત દીનાનાથ મંગેશકરના ઘરે થયો હતો. બાદમાં તેમના મનપસંદ મરાઠી નાટકથી પ્રેરિત થઈ નાયિકા લતિકાના નામ પરથી તેમની દીકરીનું નામ લતા રાખવામાં આવ્યું. આ જ નામ ભારતીય સંગીતના ઇતિહાસમાં સોનેરી અક્ષરે લખાયું છે.
લતા જીએ બહુ નાની ઉંમરે સંગીતની શિક્ષા લેવી શરૂ કરી હતી અને માત્ર 13 વર્ષની ઉંમરે તેમણે પોતાનું પહેલું ગીત રેકોર્ડ કર્યું હતું. આગળ જઈને તેમણે હિન્દી, મરાઠી, બંગાળી, તમિલ, તેલુગુ, ગુજરાતી સહિત 36થી વધુ ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા અને ભારતીય સિનેમાની સૌથી પ્રભાવશાળી ગાયિકાઓમાંની એક બની. અથવા એવું કહીએ તો ભારતની સૌથી પ્રભાવશાળી ગાયિકા બની.
પરંતુ તેમના જીવનનો સૌથી ભયાનક સમય 1963માં આવ્યો. જ્યારે કોઈએ તેમને ધીમું ઝેર આપી મારી નાખવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ખુદ લતા જીએ એક ઇન્ટરવ્યુમાં આ વાતનો ખુલાસો કર્યો હતો કે તે સમયે તેમની હાલત બહુ ખરાબ થઈ ગઈ હતી. તેઓ બિસ્તર પરથી ઊભી પણ થઈ શકતી નહોતી અને સહારા વિના ચાલવું પણ બહુ મુશ્કેલ હતું. ડોક્ટરોએ પુષ્ટિ કરી હતી કે તેમને ધીમે ધીમે અસર કરતું ઝેર આપવામાં આવ્યું હતું. લગભગ ત્રણ મહિના સુધીની સારવાર અને અડગ હિંમત બાદ લતા મંગેશકર ફરી સ્ટુડિયોમાં પરત ફરી શકી.
હા, લતાની અવાજ કોઈને એટલો વધુ ચુભવા લાગ્યો કે તેમને સ્લો પોઇઝન આપવામાં આવ્યું. જ્યારે લતા જીએ પૂછવામાં આવ્યું કે આ કોણે કર્યું, ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે શંકા તો હતી, પરંતુ મારી પાસે કોઈ પક્કા પુરાવા ન હોવાથી મેં કોઈ પર કાનૂની કાર્યવાહી કરી નહોતી અને આ બાબતે વધારે વાત પણ કરી નહોતી.
આ મુશ્કેલ સમયમાં પ્રસિદ્ધ ગીતકાર મજરૂમ સુલ્તાનપુરી તેમની સૌથી મોટી તાકાત બન્યા. તેઓ દરરોજ સાંજે તેમના ઘરે આવતા, કવિતાઓ સંભળાવતા અને લતા જીએ હિંમત વધારતા. લતા જીએ બાદમાં કહ્યું હતું કે જો મજરૂમ સાહેબ સાથમાં ન હોત, તો કદાચ હું એટલી ઝડપથી સાજી ન થઈ શકાત.
કહેવામાં આવે છે કે તેમના ઘરના રસોઈયા જ રોજ તેમનું ભોજન બનાવતો હતો. પરંતુ લતા જીએ બીમાર પડતાં જ તે અચાનક ગાયબ થઈ ગયો અને ક્યારેય પરત આવ્યો નહોતો. આ કારણે પરિવારજનોને લતા જીએ રસોઈયા પર શંકા ગઈ હતી. પરિવારને આ વાતનો સંદેહ હતો કે રસોઈયાએ કોઈની સાથે મળી આ સાજિશને અંજામ આપ્યો હતો.
સુર કોકિલા લતા જીએ આજે આપણા વચ્ચે નથી, પરંતુ આ કિસ્સાઓ અને તેમના અમર ગીતો આજે પણ તેમને આપણા સૌના દિલોમાં જીવંત રાખે છે. લતા મંગેશકર ભારત રત્ન, પદ્મ વિભૂષણ, પદ્મ ભૂષણ, દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર અને અનેક રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો દ્વારા સન્માનિત થઈ ચૂક્યા છે. આ નામ માત્ર સંગીત સુધી સીમિત નથી, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને કળાની ઓળખ બની ગયું છે. આ નામ ભારતની શોભા બની ગયું છે. જ્યાં સુધી સંગીત જીવંત છે ત્યાં સુધી આ નામ યૂં જ ગુંજતું રહેશે.
