અવધના નવાબો ભારત પર શાસન કરતી ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને પૈસા જમા કરાવતા હતા અથવા ઉધાર આપતા હતા. બદલામાં, મળેલું વ્યાજ તેમના પરિવારો અને તેમના સંબંધીઓને પેન્શન તરીકે વહેંચવામાં આવતું હતું. આ પેન્શનને વસિયતનામા કહેવામાં આવે છે. ૧૮૫૭ના યુદ્ધ પછી, ૧૮૭૪માં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનું વિસર્જન કરવામાં આવ્યું. સાત દાયકા પછી, ૧૯૪૭માં ભારતને આઝાદી મળી. અંગ્રેજો ગયા, પરંતુ આ પરંપરા આજે પણ ચાલુ છે.
ઉત્તર ભારતના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના હુસૈનાબાદમાં, 90 વર્ષીય ફૈયાઝ અલી ખાન પિક્ચર ગેલેરી તરફ જાય છે, જે 19મી સદીની ઇમારત છે જે શહેરના શાહી ભૂતકાળના અવશેષ છે.ચાલતી વખતે તેના હાથ ધ્રૂજે છે, પણ તેની આંખોમાં એક ચમક છે. તે પોતાનું વાસીકા અથવા શાહી પેન્શન લેવા આવ્યો છે.વાસીકા, જેનો પર્શિયન શબ્દ લેખિત કરાર માટે વપરાય છે, તે ભૂતપૂર્વ અવધ રાજ્યના શાસકોના વંશજો અને સહયોગીઓને આપવામાં આવતી પેન્શન છે. અવધ, જે હવે ઉત્તર પ્રદેશનો મધ્ય પ્રદેશ છે, ત્યાં અર્ધ-સ્વાયત્ત મુસ્લિમ શાસકો – નવાબ – દ્વારા શાસન કરવામાં આવતું હતું જ્યાં સુધી 1856 માં અંગ્રેજોએ તેને પોતાના રાજ્યમાં ભેળવી ન દીધું.
વસિયતનામા તરીકે ઉલ્લેખ એ રૂપમાં થાય છે કે કુટુંબ અથવા વારસદારોએ ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની (ત્યારબાદ બ્રિટિશ રાજ્ય) સાથે કરાર કરીને એવી પ્રક્રિયા સ્થાપી કે તેઓ મૂડી આપતા, દેવાં અંગેની શરતોમાં, પ્રાપ્ત થયેલા વ્યાજ અથવા આવક તેમના પરિવારોને વારસામાં રહે તે માટે આપવામાં આવે. (“Wasika” શબ્દ પણ કેટલાક ઉલ્લેખોમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને ભર પહોચત.)ઉદાહરણરૂપ, અવધ (Awadh / Oudh) રાજ્યમાં ” નામની એક Begum (રાજવી સ્ત્રીઅધિકારી) એ 1813માં એક વસિયતનામું બનાવી છે, જેમાં તેણીએ પોતાની છતાંની સંપત્તિ લોકપ્રિય રીતે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીને મુલ્ય તરીકે આપવાનું લોવ્યું પરંતુ શરત હતી કે તેની સંપત્તિની આવક / વ્યાજ, તેમના પરિવારને પુણર્વિતરણ કરવામાં આવવી જોઈએ. આ રીતે, આવા કરારો —
લક્નૌ (ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત)માં આજે પણ નવા (નવાબ) પરિવારનાં વંશજોને સરકાર દ્વારા કેટલીક પેન્શન / વસીકાં રીતે આપવામાં આવે છે.જોકે તે પેન્શન મળતી જ રહે છે, પરંતુ રકમ ખૂબ જ નાની હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે — ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક જગ્યાએ 1 રૂપિયો થી 10 રૂપિયા સુધીની yearly payment.આ રકમ સાંભળીને ઘણીવાર લોકો આશ્ચર્યચકિત થાય છે, કેમ કે તે એક ઐતિહાસિક હક હોવા છતાં અતિન્યનમાત્ર આશ્રિતતા દર્શાવે છે.
અવધ (Awadh) એ એક સમયના શક્તિશાળી રાજ્ય હતું, જ્યાં નાવાબ વાજિદ અલી શાહ શાસન કરતા હતા.1856માં બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ અવધ પર કબજો કર્યો.નાવાબોને તેમની મિલકતના બદલે એક કરાર હેઠળ પેન્શન (વસિયતનામા / Wasika) આપવાનો વાયદો કર્યો.તે સમયના રાજવી કુટુંબોને મળતો આ “વસીકાં” એટલે જ પેન્શનનું બીજ હતું. આજે પણ અનેક નવાબોના વંશજોને આ પેન્શન મળી રહી છે —પરંતુ આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે રકમ માત્ર 1 રૂપિયા, 2 રૂપિયા અથવા વધુમાં વધુ 10 રૂપિયા પ્રતિ વર્ષ છે.કેટલાંક પરિવારો કહે છે કે આ રકમ એટલી નાની છે કે બેન્ક જવાની ફી પણ તેનાથી વધારે આવે.
“આ પેન્શન તો હવે નામમાત્રની રહી ગઈ છે, પણ અમે તેને બંધ નથી કરાવતાં, કારણ કે તે અમારું ઇતિહાસ સાથેનું જોડાણ છે.” આ પેન્શનની રકમ ભલે નાની હોય, પરંતુ આ માત્ર રકમ નહીં — આ એક ઇતિહાસ છે, જે આજ સુધી જીવંત છે.નવાબોના વંશજ માટે આ તેમનાં પૂર્વજોની યાદ અને વારસાની કડી છે.”
