આજના સમાચારમાં પ્રધાનમંત્રીએ જાહેરાત કરી છે કે રાજ્યસભામાં માનહાનિ બિલ પર વિચારવાનું કામ મોકૂફ રાખવામાં આવશે. 12 ફેબ્રુઆરીનો દિવસ ભારતીય ટેલિવિઝનના ઇતિહાસમાં એક ઊંડા સન્નાટા તરીકે નોંધાઈ ગયો. આ દિવસે આપણે એ અવાજને હંમેશ માટે ગુમાવી દીધો જે 80 અને 90ના દાયકામાં દરેક ભારતીય ઘરનો હિસ્સો હતો. દૂરદર્શનના દિગ્ગજ સમાચાર વાચિકા સરલા મહેશ્વરી હવે આપણી વચ્ચે રહ્યા નથી. 71 વર્ષની વયે તેમણે દિલ્હીમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેમના જવાથી માત્ર એક એન્કર નથી ગયા, પરંતુ આપણા બાળપણનો એક ખૂબ મોટો હિસ્સો આપણા હાથમાંથી છૂટી ગયો છે.
આ વાતને સમજવા માટે આપણે આજના સમયમાંથી નીકળીને થોડું પાછળ જવું પડશે. યાદ કરો 80 અને 90નો એ દાયકો, જ્યારે આપણા ઘરોમાં શટરવાળા બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટીવી હતા. ધાબા પર એન્ટેના ઠીક કરવા માટે એક માણસ નીચે ઊભો રહીને બૂમો પાડતો અને બીજો ઉપર એન્ટેના ફેરવતો. સાંજ પડતા જ મહોલ્લાની ગલીઓ શાંત થઈ જતી. બરાબર 8 વાગ્યે દૂરદર્શનનું એ સિગ્નેચર સંગીત ગુંજતું અને સ્ક્રીન પર એક ફરતો લોગો આવતો. સંગીત પૂરું થતાં જ સ્ક્રીન પર એક ચહેરો ઉભરતો – કપાળમાં મોટી બિંદી, વ્યવસ્થિત પહેરેલી સાડી અને ચહેરા પર એવી સૌમ્યતા કે જેને જોઈને દિવસભરનો થાક ઉતરી જાય. એ ચહેરો હતો સરલા મહેશ્વરીનો.આજની પેઢી કદાચ એ નહીં સમજી શકે કે ‘સરલા મહેશ્વરી હોવું’ એટલે શું. તેઓ માત્ર સમાચાર નહોતા વાંચતા, તેઓ ભરોસો વહેંચતા હતા. એ સમયમાં જ્યારે ઇન્ટરનેટ કે મોબાઈલ નહોતા,
ત્યારે દુનિયામાં શું થઈ રહ્યું છે તે જાણવાનું એકમાત્ર સાધન સરલાજીનો અવાજ હતો. તેમની હિન્દી એટલી શુદ્ધ અને સ્પષ્ટ હતી કે ઘણા ઘરોમાં માતા-પિતા પોતાના બાળકોને કહેતા કે જો હિન્દી શીખવી હોય તો સરલા મહેશ્વરીને સાંભળો. તેમના બોલવામાં એવો ઠેરાવ હતો કે મોટામાં મોટા સમાચાર પણ ગભરાટ પેદા ન કરતા, પરંતુ એક માહિતીની જેમ આપણા સુધી પહોંચતા.બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ન્યૂઝની દુનિયામાં આવતા પહેલા સરલાજીનો રસ્તો કંઈક અલગ જ હતો. તેમનો પહેલો પ્રેમ કેમેરો નહીં પણ પુસ્તકો હતા.
તેઓ દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કરી રહ્યા હતા અને સાથે જ ત્યાંની વિખ્યાત હંસરાજ કોલેજમાં લેક્ચરર હતા. ભણાવવું તેમનો જુસ્સો હતો. પરંતુ નસીબને કંઈક બીજું જ મંજૂર હતું. 1976માં જ્યારે દૂરદર્શનને નવા ચહેરાની શોધ હતી, ત્યારે સરલાજીએ પણ ભાગ્ય અજમાવવા ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં સેંકડો લોકો હતા, પણ જેવું તેમણે કેમેરા સામે બોલવાનું શરૂ કર્યું, ત્યાં હાજર દરેક વ્યક્તિને સમજાઈ ગયું કે આ અવાજ સામાન્ય નથી. તેમની પસંદગી થઈ અને 1976 થી 1984 સુધી તેઓ સતત દૂરદર્શનનો ચહેરો બની રહ્યા.
શમ્મી નારંગ, સલમા સુલતાન અને રેની સાયમન જેવા દિગ્ગજો સાથે તેમનું નામ લેવાતું.ત્યારબાદ તેઓ થોડો સમય બીબીસી (BBC) લંડન સાથે કામ કરવા ચાલ્યા ગયા અને આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકારત્વને સમજ્યું. જો આપણે સરલા મહેશ્વરીની સરખામણી આજના એન્કર્સ સાથે કરીએ, તો તે જમીન-આસમાનનો તફાવત છે. આજે સમાચાર એટલે બૂમો પાડતા એન્કર્સ, લાલ રંગની ચમકતી બ્રેકિંગ ન્યૂઝની પટ્ટીઓ અને ડરામણું સંગીત. આજના એન્કર્સ સમાચાર આપવાને બદલે સનસની પેદા કરવા પર વધુ જોર આપે છે.તેનાથી વિપરીત, સરલા મહેશ્વરીનો સમય ‘ઠેરાવ’નો સમય હતો. જ્યારે તેઓ સ્ક્રીન પર આવતા, ત્યારે તેમના ચહેરા પર સૌમ્ય સ્મિત અને અદભૂત આત્મવિશ્વાસ હતો. તેઓ કેમેરાની આંખોમાં આંખ મિલાવીને એવી રીતે વાત કરતા જાણે તમારા ઘરના ડ્રોઈંગ રૂમમાં બેસીને પરિવારના સભ્યની જેમ વાત કરી રહ્યા હોય. તેમના ઉચ્ચારણો એટલા સાફ હતા કે યુપીએસસી (UPSC)ની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ પણ પોતાની ભાષા સુધારવા તેમને સાંભળતા.આ સંયમની સૌથી મોટી પરીક્ષા 21 મે 1991ની એ કાળી રાત્રે જોવા મળી હતી, જ્યારે પૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીની હત્યા થઈ હતી.
આ સમાચાર એટલા ભયાનક અને સંવેદનશીલ હતા કે આખા દેશમાં તોફાનો ફાટી નીકળવાનો ડર હતો. પરંતુ એ મુશ્કેલ ઘડીમાં પણ સરલા મહેશ્વરીએ પોતાની લાગણીઓ પર કાબૂ રાખીને, અવાજ લથડ્યા વગર અને પૂરા સંયમ સાથે દેશને જણાવ્યું કે રાજીવ ગાંધી હવે આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા. તેમણે દેશને ડરાવ્યો નહીં, પણ સત્યથી પરિચિત કરાવ્યો.સરલાજી માનતા હતા કે એન્કરનું કામ એક પુલ બનાવવાનું છે, એટલે કે ઘટના અને દર્શક વચ્ચેનું માધ્યમ બનવું, પોતે તમાશો બનવું નહીં. તેમની સાદગી જ તેમનું સૌથી મોટું ઘરેણું હતું. કપાળમાં એ મોટી બિંદી અને વાળમાં સાદગીભર્યો ગજરો – આ બધું મળીને એક એવી ગરિમા પેદા કરતા જે આજની ટીઆરપી (TRP)ની દોડમાં ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ છે. એ યુગ જ અલગ હતો જ્યારે સમાચાર શોર નહોતા મચાવતા પણ દસ્તક આપતા હતા. ૐ શાંતિ.શું તમે ઈચ્છો છો કે હું આજના પત્રકારત્વ અને તે સમયના પત્રકારત્વ વિશે કોઈ વધુ વિશ્લેષણ કે માહિતી આપું?
