:ઈરાન અને ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકી વચ્ચેનો અનોખો સંબંધઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા રુહોલ્લાહ ખુમેનીનો ભારત સાથે પણ ખાસ સંબંધ હતો. ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકીથી ગયેલા એક છોકરાના પૌત્રએ ઈરાનને એક કટ્ટર ઈસ્લામિક દેશમાં ફેરવી દીધું. અહેમદ હિન્દી મુસાવીએ ભાગ્યે જ વિચાર્યું હશે કે તેમની આવનારી પેઢી એક દેશનો નકશો હંમેશા માટે બદલી નાખશે. પરંતુ આની પાછળ ઉત્તર પ્રદેશનું બારાબંકી ક્યાંથી આવ્યું?
આ રસપ્રદ વાર્તા આપણે જાણીશું.ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના હુમલામાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ સહિત ઈરાનની લગભગ આખી ટોપ લીડરશીપ ખતમ થઈ ગઈ (સંદર્ભ મુજબ). પરંતુ અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ માત્ર ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા જ નહોતા, પણ શિયા મુસ્લિમોના સૌથી મોટા ધર્મગુરુ પણ હતા. આથી તેમની મૃત્યુ પર શિયા મુસ્લિમ વર્ગમાં ભારે રોષ અને ગમ છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના પરિવારનો ભારતના બારાબંકી સાથે ઊંડો નાતો રહ્યો છે? તેમના દાદા તો ‘હિન્દી’ ના નામે પણ ઓળખાતા હતા.
ઉદાર ઈરાનથી કટ્ટર ઈસ્લામિક રાષ્ટ્ર સુધીની સફરઆજે ઈરાનની છબી દુનિયાભરમાં એક કટ્ટર શિયા ઈસ્લામિક દેશ તરીકે જાણીતી છે. પરંતુ આ જ ઈરાન આજથી ચાર દાયકા પહેલા એક આધુનિક રાષ્ટ્ર હતું. શહેરી વર્ગ પાશ્ચાત્ય જીવનશૈલી અપનાવી ચૂક્યો હતો. બીચ પર છોકરીઓ બિકીનીમાં દેખાતી અને ક્લબ-પબમાં યુવાનોનું જવું સામાન્ય વાત હતી. પરંતુ બારાબંકીના એ છોકરાના પૌત્રએ બધું બદલી નાખ્યું.1979ની ઈસ્લામિક ક્રાંતિના નેતા તરીકે જેમણે ખ્યાતિ મેળવી તે અયાતુલ્લા ખુમેનીના પરદાદા ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકીથી ઈરાન ગયા હતા. આજે ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે યુદ્ધ છે, અમેરિકા સાથે દુશ્મની છે, પણ આ બધાના મૂળમાં ક્યાંક બારાબંકી જોડાયેલું છે.કોણ હતા અહેમદ મુસાવી હિન્દી?ઈરાનની ઈસ્લામિક ક્રાંતિના જનક રુહોલ્લાહ ખુમેની જે ઈરાનમાં મોટા થઈ રહ્યા હતા, તે ઘણું અલગ અને ઉદાર હતું. તેમને બાળપણમાં જ શિયા ધર્મનું શિક્ષણ મળ્યું, જે તેમને તેમના દાદા સૈયદ અહેમદ મુસાવી હિન્દી પાસેથી વારસામાં મળ્યું હતું.ખુમેનીના દાદા મોલાના અહેમદ મુસાવી હિન્દીનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકી પાસે થયો હતો. તેમના પિતા ઈરાનથી ભારત આવ્યા હતા. બારાબંકીમાં જન્મ્યા પછી તેઓ 30 વર્ષ સુધી ભારતમાં જ રહ્યા.
ત્યારબાદ સારી જિંદગીની શોધમાં તેઓ ઈરાન ગયા. તેમણે હિન્દુસ્તાન પ્રત્યેનો પ્રેમ વ્યક્ત કરવા માટે જ પોતાના નામની પાછળ ‘હિન્દી’ ઉપનામ લગાવ્યું હતું.ઈરાન પરત ફરવાની ગાથાસૈયદ અહેમદ મુસાવી બારાબંકી પાસેના ‘કિતૂર’ નામના સ્થળે જન્મ્યા હતા. તેઓ 1830માં ભારત છોડીને ઈરાન ગયા. જોકે, તેમના માટે ઈરાન જવું એ ‘ઘર વાપસી’ જેવું જ હતું, કારણ કે તેમના પિતા દીન અલી શાહ 18મી સદીની શરૂઆતમાં મધ્ય ઈરાનથી ભારત આવ્યા હતા. એ સમયે અંગ્રેજો મુઘલોને હરાવીને ભારત પર કબજો કરી રહ્યા હતા, તેથી સારી તકની શોધમાં અહેમદ હિન્દીએ ભારત છોડ્યું.ભારત છોડ્યાના લગભગ 4 વર્ષ પછી તેઓ ઈરાનના ‘ખોમેન’ શહેરમાં પહોંચ્યા અને ત્યાં સ્થાયી થયા. આ શહેરના નામ પરથી જ તેમના સંતાનોએ ‘ખોમેની’ ઉપનામ રાખ્યું. અહેમદ હિન્દીના પુત્ર મુસ્તફા અને ત્યારબાદ રુહોલ્લાહ ખુમેનીએ શિયા ઈસ્લામમાં મોટું કદ મેળવ્યું.ક્રાંતિ અને પરિવર્તનતત્કાલીન ઈરાની શાહ રઝા પહેલવીના શાસનમાં દેશનું આધુનિકીકરણ અને પાશ્ચાત્યકરણ થઈ રહ્યું હતું. ખુમેનીએ આ નીતિઓનો વિરોધ કર્યો અને તેને અમેરિકાની કઠપૂતળી ગણાવી.
તેમણે ઈસ્લામિક મૂલ્યો તરફ પાછા વળવાનું આહવાન કર્યું. જેલ અને લાંબા સંઘર્ષ પછી 1979માં ક્રાંતિ થઈ અને શાહનું શાસન ખતમ થયું.ખુમેની ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા અને તેમણે ઉદારવાદી સમાજને એક રૂઢિચુસ્ત સમાજમાં બદલી નાખ્યો. દેશમાં ઈસ્લામિક કાયદાઓ લાગુ કરવામાં આવ્યા. 1989માં તેમના મૃત્યુ સુધી તેમણે એકચક્રી શાસન કર્યું. ત્યારબાદ અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા.નિષ્કર્ષઆજે દુનિયા ઈરાનને જે સ્વરૂપમાં જુએ છે, તેની પાછળ ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકીથી નીકળેલો એક પરિવાર જવાબદાર છે. જો અહેમદ મુસાવી હિન્દી ઈરાન ન ગયા હોત, તો કદાચ ઈરાનનું આજનું સ્વરૂપ કંઈક અલગ જ હોત. એક નાના શહેરના પરિવારે આખા દેશનો ઇતિહાસ બદલી નાખ્યો.શું તમે આ માહિતી પરથી કોઈ ચોક્કસ મુદ્દા વિશે વધુ જાણવા માંગો છો?
