જો તમે કરબલાનો ઇતિહાસ વાંચ્યો હોત, તો કદાચ આ પ્રશ્ન પૂછતા નહીં કે ભારતના શિયા મુસ્લિમો કેમ રડી રહ્યા છે. કરબલા માત્ર એક યુદ્ધ નહોતું. તે સત્ય અને સત્તા વચ્ચેના ટકરાવનું પ્રતિક હતું. 680 ઈસવીમાં ઈમામ હુસૈને જુલ્મ સામે ઝુકવાનું ઈનકાર કર્યું અને પોતાના નાનકડા કાફલા સાથે શહાદત સ્વીકારી, પરંતુ સમજૂતી કરી નહોતી.
આજના સમયમાં જ્યારે લોકોને લાગે છે કે ક્યાંક અન્યાય થઈ રહ્યો છે, ક્યાંક નિર્દોષ લોકો માર્યા જઈ રહ્યા છે, ત્યારે તેમને કરબલાની યાદ આવે છે. કારણ કે કરબલા માત્ર 1400 વર્ષ જૂની ઘટના નથી, પરંતુ એક જીવંત ભાવના છે.
આ જ વિચાર, સત્ય, સહનશક્તિ અને અન્યાય સામે ઉભા રહેવાની ભાવનાને આગળ વધારવાની વાત અલી ખામને વારંવાર કરતા રહ્યા હતા. તેમના સમર્થકો માનતા હતા કે તેમણે જાહેરમાં અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવાની વાતને કરબલાની આત્મા સાથે જોડેલી હતી. તેથી જે લોકો ઈમામ હુસૈનની વિચારધારાને માનતા હોય છે, તેઓ જ્યારે એવા કોઈ નેતાને જુએ છે જે પ્રતિકાત્મક રીતે સત્ય સાથે જોડાયેલો રહેવાની વાત કરે, ત્યારે તેમના સાથે ભાવનાત્મક જોડાણ બની જાય છે.
આ જ કારણ છે કે ઘણા મુસ્લિમ સમુદાયો તેમના અવસાનની ખબર પર દુઃખ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. તેમને લાગે છે કે એક એવી અવાજ હવે નથી રહી જે કરબલાના સંદેશની યાદ અપાવતી હતી.
ફરીથી સ્પષ્ટ કહેવું જરૂરી છે કે ભારતના મુસ્લિમો અલી ખામનના અવસાન પર આંસુ વહાવી રહ્યા છે તે કોઈ રાજકીય લાભ માટે નથી. તેનો ભારતની ચૂંટણી કે સત્તાની રાજનીતિ સાથે કોઈ સંબંધ નથી. સમજવાની જરૂર છે કે શિયા મુસ્લિમો માટે તેઓ માત્ર એક રાજનેતા નહોતા, પરંતુ એક માર્ગદર્શક જેવા હતા.
ઘણા લોકો તેમને ધાર્મિક માર્ગદર્શક તરીકે જોતા હતા, જેમ હિંદુ સમાજમાં કોઈ ગુરુ, શંકરાચાર્ય અથવા આચાર્ય હોય છે, જેમના વિચારોને લોકો પોતાના જીવનનો માર્ગ માને છે. તે જ રીતે શિયા સમુદાય માટે તેમનું સ્થાન હતું.
કરબલાની લડાઈ માત્ર એક ઐતિહાસિક ઘટના નથી, પરંતુ અન્યાય સામે ઉભા રહેવાની પ્રેરણાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. મહાત્મા ગાંધીજી કહેતા હતા કે તેમને અન્યાય સામેના સંઘર્ષની પ્રેરણા ઈમામ હુસૈન પાસેથી મળી હતી. દેશના પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી જવાહરલાલ નહેરુએ પણ કરબલાને ન્યાય અને બલિદાનનું પ્રતિક ગણાવ્યું હતું.
તાજેતરના વર્ષોમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પણ મુહર્રમના અવસર પર ઈમામ હુસૈનના બલિદાનને યાદ કરતાં કહ્યું હતું કે તેમનો સંદેશ માનવતા, ત્યાગ અને સત્ય માટે ઉભા રહેવાનો છે.
આ જ વિચારધારાને ઘણા મુસ્લિમ સમુદાયો પોતાના સિદ્ધાંત તરીકે માને છે કે સત્તાથી મોટું સત્ય છે અને શક્તિથી મોટો ન્યાય છે. આ સંદર્ભમાં ઘણા લોકો માને છે કે ખામને સાહેબ પોતાને એ જ માર્ગના અનુયાયી તરીકે રજૂ કરતા હતા, અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવાની રાહ પર ચાલતા હતા.
એ જ કારણ છે કે જે લોકો ઈમામ હુસૈન અને કરબલાને માત્ર ધાર્મિક પ્રસંગ નહીં પરંતુ બલિદાન અને પ્રતિકારની વિચારધારા તરીકે માને છે, તેઓ ખામનના અવસાન પર દુઃખ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
જો કરબલાની ફિલોસોફી, તેનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને તે નેતાઓના નિવેદનોને સમજવામાં આવે જેમણે ઈમામ હુસૈનને એક સર્વમાન્ય પ્રતિક ગણાવ્યો છે, તો કદાચ આ પ્રશ્ન જ ઊભો ન થાય કે કેટલાક લોકો શોક કેમ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
આ માત્ર રાજકારણનો વિષય નથી. આ વિશ્વાસ, ઇતિહાસ અને ઓળખ સાથે જોડાયેલો એક ભાવનાત્મક અને વૈચારિક પ્રશ્ન છે.
