જીવન કલા: હસતા હુઆ નૂરાની ચેહરાની અનકહી કહાણી60 અને 70ના દાયકાનો એ બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ જમાનો આજે પણ લોકોના મનમાં જીવંત છે. જ્યારે ‘હસતા હુઆ નૂરાની ચેહરા’ ગીત વાગે છે, ત્યારે એક સુંદર અને ચુલબુલી ડાન્સરનો ચહેરો નજર સામે આવી જાય છે. આ અદાકારા એટલે જીવન કલા. જેમના ડાન્સમાં કોઈ અશ્લીલતા નહીં પણ એક રૂહાની સુંદરતા હતી. 47 વર્ષ સુધી પડદાથી દૂર રહ્યા બાદ, 81 વર્ષની ઉંમરે સોશિયલ મીડિયા દ્વારા તેમણે જે રીતે વાપસી કરી છે તે કોઈ ચમત્કારથી ઓછી નથી.
જન્મ અને લતા મંગેશકર સાથેનો સંબંધજીવન કલાનો જન્મ 29 જૂન 1944ના રોજ પુણેમાં થયો હતો. તેમના પિતા દત્તાત્રેય કાંબલે અને માતા ગંગૂબાઈ મૂક ફિલ્મોના જાણીતા કલાકારો હતા. તેમનો પરિવાર પુણેના મંગેશકરવાડામાં રહેતો હતો, જ્યાં મંગેશકર પરિવાર સાથે તેમનો ગાઢ સંબંધ હતો. નવાઈની વાત એ છે કે, તેમનું નામ ‘જીવન કલા’ ખુદ સ્વર કોકિલા લતા મંગેશકરે રાખ્યું હતું.
લતા દીદીએ ત્યારે જ ભવિષ્યવાણી કરી હતી કે આ છોકરી દુનિયામાં ખૂબ નામ કમાશે.બાળપણ અને કલાની સફરમાત્ર 3 વર્ષની ઉંમરે તેમણે ‘તીન મુલમ’ ફિલ્મમાં કામ કર્યું. બાળપણમાં તેઓ પુણેના ગણપતિ ઉત્સવોમાં ડાન્સ કરતા, જ્યાં વેપારીઓ ખુશ થઈને તેમને પૈસાની માળા પહેરાવતા. તેમણે બાલાસાહેબ ગોખલે પાસે કથકની તાલીમ લીધી. બાદમાં લતા દીદી તેમને મુંબઈ તેડાવી ગયા. લતા દીદીના આશીર્વાદથી તેમને 1959માં ‘ગુંજ ઉઠી શહનાઈ’ ફિલ્મમાં બ્રેક મળ્યો.
‘અંખિયા ભૂલ ગઈ હૈ સોના’ ગીત સુપરહિટ રહ્યું અને જીવન કલા હિન્દી સિનેમામાં છવાઈ ગયા.સુવર્ણકાળ અને યાદગાર ફિલ્મોતેમણે હિન્દી, મરાઠી અને તમિલ મળીને 500થી વધુ ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. તેમણે હેલન સાથે ‘ખાનદાન’ ફિલ્મમાં ડાન્સ કર્યો હતો. ફિરોઝ ખાન તેમના પહેલા હીરો હતા. કિશોર કુમાર, શમ્મી કપૂર, પ્રાણ, મહેમૂદ અને મીના કુમારી જેવા દિગ્ગજો સાથે તેમણે સ્ક્રીન શેર કરી. પરંતુ તેમના કરિયરનું સૌથી મોટું સીમાચિહ્ન 1963ની ફિલ્મ ‘પારસમણિ’નું ગીત ‘હસતા હુઆ નૂરાની ચેહરા’ સાબિત થયું. આ ગીત આજે પણ એટલું જ લોકપ્રિય છે.લતા દીદીએ હંમેશા તેમનું માર્ગદર્શન કર્યું હતું.
એક ગીતના શૂટિંગ વખતે દીદીએ તેમને સમજાવ્યું હતું કે, “ડાન્સમાં નઝાકત હોવી જોઈએ, બહુ ફાસ્ટ ન હોવો જોઈએ અને માથા પરથી પલ્લુ નીચે ન પડવો જોઈએ.” જીવન કલા પોતે પણ માનતા કે ડાન્સમાં કસરત નહીં પણ મીઠાશ હોવી જોઈએ.અંગત જીવન અને ફિલ્મોથી દૂરીતેમની અંગત જિંદગી પણ રસપ્રદ રહી. સુલોચના દીદીની મધ્યસ્થીથી તેમના લગ્ન જાણીતા લેખક રામ કેલકર સાથે થયા. રામ કેલકરે ‘રામ લખન’, ‘ખલનાયક’ અને ‘હીરો’ જેવી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મો લખી હતી. 1969માં લગ્ન કર્યા બાદ જીવન કલાએ પોતાના ત્રણ બાળકોના ઉછેર માટે ફિલ્મી દુનિયાને અલવિદા કહી દીધું.
આજે તેમનો પુત્ર હેમંત લેખક-નિર્દેશક છે અને પુત્રી મનીષા અભિનેત્રી છે.81 વર્ષની ઉંમરે ઇન્સ્ટાગ્રામ સ્ટારદાયકાઓ સુધી લાઈમલાઈટથી દૂર રહ્યા પછી, થોડા વર્ષો પહેલા તેઓ ‘ડાન્સ દીવાને’ શોમાં જોવા મળ્યા હતા. આજે 81 વર્ષની ઉંમરે પણ તેઓ એટલા જ ફિટ અને ઉર્જાવાન છે. પોતાની દીકરી મનીષા સાથે મળીને તેઓ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર રીલ્સ બનાવે છે, જેને લાખો લોકો પસંદ કરે છે. લતા દીદીએ આપેલું નામ ‘જીવન કલા’ એટલે કે જીવન જીવવાની કલા તેમણે ખરેખર સાર્થક કરી બતાવી છે. તેમણે સાબિત કર્યું કે કલાને ઉંમર સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.શું તમારે જીવન કલાજીના એ જમાનાના અન્ય કોઈ લોકપ્રિય ગીતો અથવા તેમના સમકાલીન કલાકારો વિશે વધુ જાણકારી જોઈએ છે?
