ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ સંઘર્ષ વચ્ચે હવે વૈશ્વિક વેપારને લઈને એક નવી ચિંતા સામે આવી રહી છે.
હકીકતમાં હોર્મુઝ જલડમરૂમધ્યમાં પહેલાથી જ તણાવ છે અને હવે એક બીજા મહત્વપૂર્ણ જલમાર્ગ પર પણ ખતરો દેખાઈ રહ્યો છે. આ જલમાર્ગ છે બાબ અલ મન્દેબ.
યેમનના હૂથી જૂથે ચેતવણી આપી છે કે જરૂર પડ્યે તેઓ સમુદ્રી માર્ગોને નિશાન બનાવી શકે છે. આ કારણે હવે સવાલ ઉભો થયો છે કે હોર્મુઝ પછી શું બીજો જલડમરૂમધ્ય પણ બંધ થઈ શકે?
યેમનમાં સક્રિય હૂથી મૂવમેન્ટે જણાવ્યું છે કે તેમની આંગળીઓ ટ્રિગર પર છે અને પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થશે તો તેઓ કોઈ પણ સમયે કાર્યવાહી કરી શકે છે. જો આવું થાય તો દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક ગંભીર સંકટમાં આવી શકે છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે યેમનના હૂથી જૂથને લાંબા સમયથી ઈરાનનું સમર્થન મળતું આવ્યું છે. તેથી જ્યારે ઈરાન અને તેના વિરોધી દેશો વચ્ચે સંઘર્ષ વધી રહ્યો છે ત્યારે આ સવાલ પણ ઉભો થયો છે કે શું હૂથી જૂથ પણ આ યુદ્ધમાં જોડાશે?
હાલમાં હૂથી નેતૃત્વે નિવેદન આપ્યું છે કે જો ઈરાન પર હુમલા વધુ તેજ થશે અથવા તેના સાથી દેશો પર દબાણ વધશે તો તેઓ સમુદ્રી માર્ગોને નિશાન બનાવી શકે છે. તેનો અર્થ એ છે કે લાલ સમુદ્રના મહત્વપૂર્ણ માર્ગો પર ખતરો વધી શકે છે.
હવે પ્રશ્ન એ છે કે બાબ અલ મન્દેબ એટલો મહત્વપૂર્ણ કેમ છે. બાબ અલ મન્દેબ દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી ચોક પોઇન્ટ્સમાંનો એક છે. આ સાંકડો જલમાર્ગ લાલ સમુદ્રને એડન ખાડી અને હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે.
યુરોપ અને એશિયા વચ્ચે જતા મોટા ભાગના જહાજો આ માર્ગ દ્વારા સ્વેઝ કેનાલ સુધી પહોંચે છે. જો આ માર્ગ બંધ થઈ જાય તો જહાજોને આફ્રિકાના દક્ષિણ છેડે આવેલા કેપ ઓફ ગુડ હોપથી પસાર થવું પડશે. આ કારણે સમુદ્રી મુસાફરીમાં લગભગ 10 થી 15 દિવસનો વધારાનો સમય લાગી શકે છે અને શિપિંગ ખર્ચ પણ ઘણો વધી શકે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આ જલમાર્ગ વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. અંદાજે દુનિયાના લગભગ 12 ટકા સમુદ્રી વેપાર અને લગભગ 10 ટકા તેલ પુરવઠો આ માર્ગથી પસાર થાય છે.
જો આ માર્ગ બંધ થાય તો એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેના વેપારમાં ભારે વિલંબ થઈ શકે છે. તેલ અને ગેસના ભાવ વધી શકે છે, વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડી શકે છે અને શિપિંગ કંપનીઓના ખર્ચ તેમજ ઈન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમ પણ વધી શકે છે.
પહેલાં પણ જ્યારે આ વિસ્તારમાં હુમલા થયા હતા ત્યારે ઘણી શિપિંગ કંપનીઓએ પોતાના જહાજોના માર્ગ બદલવા પડ્યા હતા. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા સૈન્ય તણાવને કારણે ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ પહેલેથી જ સાવચેત થઈ ગઈ છે. કેટલીક કંપનીઓએ લાલ સમુદ્રમાંથી પસાર થતી યાત્રાઓ તાત્કાલિક રીતે રોકી દીધી છે અથવા વિકલ્પ માર્ગ પસંદ કર્યો છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ અને બાબ અલ મન્દેબ બંને જલમાર્ગ એક સાથે પ્રભાવિત થાય તો આધુનિક સમયમાં સમુદ્રી વેપાર માટે આ સૌથી મોટું સંકટ બની શકે છે. કારણ કે દુનિયાના લગભગ 30 ટકા વેપારિક જહાજો અને ઊર્જા પુરવઠો આ બંને માર્ગોથી પસાર થાય છે.
જો આ માર્ગો બંધ થઈ જાય તો તેની અસર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર ગંભીર રીતે પડી શકે છે.
