હવે જેમ બધા જાણે છે, આજના સમયમાં પણ ઘણા એવા કલાકારો છે, જે છેલ્લા 50 વર્ષથી વધુ સમયથી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી સાથે જોડાયેલા છે. જો આપણે આવા દિગ્ગજ કલાકારો પર નજર કરીએ તો તેમાં સૌથી પહેલા નામ આવે છે અમિતાભ બચ્ચન અને ધર્મેન્દ્રનું.આ બંને આજે પણ બોલીવુડની અનેક મોટી ફિલ્મોનો હિસ્સો છે અને લોકો તેમની ફિલ્મોને ખૂબ પસંદ કરે છે. વર્ષો વીતી ગયા છતાં પણ તેમની એક્ટિંગમાં જરા પણ કમી જોવા મળતી નથી. તેમના ચાહકોની દીવાનગી આજે પણ એવી જ છે જેવી પહેલાં હતી.એક તરફ જ્યાં અમિતાભ બચ્ચનને “શહેંશાહ” કહેવામાં આવે છે, ત્યાં ધર્મેન્દ્રને “હી-મેન” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બંનેએ પોતાના શાનદાર ફિલ્મી કરિયર દરમિયાન હિન્દી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રીને વિશાળ યોગદાન આપ્યું છે.પરંતુ મિત્રો, જેમ તમે બધા જાણો છો, અમિતાભ બચ્ચન અને ધર્મેન્દ્રે જે લોકપ્રિયતા મેળવી છે,
તેના આગળ ઘણા સ્ટાર્સ ફિક્કા લાગે છે. આજના સમયમાં પણ બંનેના નામ ખૂબ આદર સાથે લેવાય છે.અહીં એક રસપ્રદ વાત એ છે કે ધર્મેન્દ્ર અમિતાભથી પહેલાં ઈન્ડસ્ટ્રીમાં આવ્યા હતા, અને પછી તેમણે અમિતાભના કરિયર ઉંચે ચઢે તે માટે પણ ઘણી મદદ કરી હતી. બંને વચ્ચે ઘનિષ્ઠ મિત્રતા હતી અને તેમની જોડીને જોતા બધા પ્રભાવિત થતું.પરંતુ એ સમયમાં એક એવો દિગ્દર્શક હતો, જેના સામે આ બંને સુપરસ્ટાર્સની પણ ચાલતી નહોતી — તેનું નામ હતું ઋષિકેશ મુખર્જી.ઋષિકેશ મુખર્જીનો જન્મ સપ્ટેમ્બર 1920માં કોલકાતામાં થયો હતો. તેમણે કોલકાતા યુનિવર્સિટીમાંથી કેમિસ્ટ્રીમાં ડિગ્રી મેળવી હતી. શરૂઆતમાં તેઓ ગણિત અને વિજ્ઞાનના શિક્ષક તરીકે કામ કરતા, પરંતુ ફિલ્મોના પ્રત્યેના પ્રેમે તેમને ફિલ્મ જગતમાં ખેંચ્યા.તેઓ કોલકાતાથી મુંબઈ આવ્યા અને બિમલ રોયની ટીમ સાથે જોડાયા. ત્યાં તેમણે શરૂઆતમાં કેમેરામેન તરીકે કામ કર્યું.
પછી ફિલ્મ એડિટિંગનું જ્ઞાન મેળવ્યું અને ધીમે ધીમે આસિસ્ટન્ટ ડિરેક્ટર તરીકે કામ કરવા લાગ્યા.તેમણે બિમલ રોયની ફિલ્મો દો બીઘા જમીન અને દેવદાસમાં સહાયક દિગ્દર્શક તરીકે કામ કર્યું — બંને ફિલ્મો સુપરહિટ સાબિત થઈ અને તેમણે ઋષિકેશ મુખર્જી માટે સફળતાના દરવાજા ખોલી દીધા.પછી તેમણે ક્યારેય પાછળ વળીને જોયું નહીં. આનંદ, ગોલમાલ, ચુપકે ચુપકે જેવી ફિલ્મો તેમની ખ્યાતિના મુખ્ય કારણ બની. 1999માં તેમને દાદાસાહેબ ફાળકે એવોર્ડ મળ્યો અને ભારત સરકાર તરફથી પદ્મ વિભૂષણથી પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
તેઓ એક સમય **સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (સેન્સર બોર્ડ)**ના ચેરમેન પણ રહ્યા હતા.ઋષિકેશ મુખર્જી પોતાના શૂટિંગ દરમિયાન ખૂબ કડક દિગ્દર્શક તરીકે જાણીતા હતા. તેઓ સુપરસ્ટાર્સની હદ બતાવતાં અને કોઈને પણ શૂટિંગમાં દખલ કરવા દેતા નહોતા.એક વખત ફિલ્મ ચુપકે ચુપકેના સેટ પર ધર્મેન્દ્ર ડ્રાઈવરનું પાત્ર ભજવી રહ્યા હતા. સીન માટે ડ્રાઈવરનો કોસ્ટ્યુમ આપ્યો હતો, પરંતુ ધર્મેન્દ્ર સૂટ-બૂટમાં આવ્યા. આ જોઈને ઋષિકેશ મુખર્જીએ ગુસ્સે થઈને કહ્યું:> “ધર્મ, કામ મારું છે — તમે ફક્ત એક્ટિંગ પર ધ્યાન આપો.”ધર્મેન્દ્ર શાંત થઈ ગયા.આવી જ ઘટના અમિતાભ બચ્ચન સાથે પણ બની હતી, જ્યારે તેમણે પણ સીન વિષે પ્રશ્ન કર્યો તો ઋષિકેશ મુખર્જીએ કહ્યું:
> “જો તમને કથા ખબર હોત, તો તમે ફક્ત ફ્રેમમાં રહેવા નથી આવ્યા હોત!”આ પછી બંને કલાકારો શાંત થઈને શૂટિંગ કરવા લાગ્યા.આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઋષિકેશ મુખર્જી જેવા દિગ્દર્શકના આગળ અમિતાભ અને ધર્મેન્દ્ર જેવા સુપરસ્ટાર્સની પણ ન ચાલતી.એક બીજી રસપ્રદ ઘટના ફિલ્મ આનંદ સાથે જોડાયેલી છે. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં આનંદનું પાત્ર અમિતાભ બચ્ચનને અને બાબુમોશાયનું પાત્ર રાજેશ ખન્નાને મળવાનું હતું. પરંતુ જ્યારે રાજેશ ખન્નાને ખબર પડી કે “આનંદ”નું પાત્ર વધુ પ્રભાવશાળી છે, ત્યારે તેમણે તે રોલ કરવા આગ્રહ કર્યો અને અંતે ઋષિકેશ મુખર્જીને તે માનવું પડ્યું.આ જાણીને અમિતાભ થોડી નિરાશ થયા, પરંતુ તેઓ ઋષિકેશ મુખર્જીનો ઘણો આદર કરતા હતા, તેથી તેમણે ફિલ્મમાં કામ કરવાનું સ્વીકારી લીધું.અને પરિણામે — આનંદ હિન્દી સિનેમાની એક અમર ક્લાસિક બની ગઈ.:ઋષિકેશ મુખર્જી એવા દિગ્દર્શક હતા, જેમણે સુપરસ્ટાર્સમાંથી સચ્ચા કલાકારો બહાર લાવ્યા. તેમની સામે અમિતાભ બચ્ચન અને ધર્મેન્દ્ર જેવા દિગ્ગજ કલાકારો પણ નિર્વાક બની જતાં — અને એ જ તેમની અસલી મહાનતા હતી.
