અમેરિકા જંગમાંથી પાછળ હટી ગયું છે. હવે ઈરાન સાથે સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ)ને લઈને વાતચીત શરૂ થઈ ગઈ છે. પાંચ દિવસ સુધી કહેવામાં આવ્યું છે કે ઈરાન પર કોઈ હુમલો નહીં થાય. આખરે જ્યારે ત્રણ અઠવાડિયાથી જંગ છેડાયેલી છે, તો આ નિર્ણય અચાનક કેમ લેવામાં આવ્યો? આની પાછળ ટ્રમ્પનો ઈરાદો શું છે? શું પાંચ દિવસ પછી ખરેખર ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે છેડાયેલું યુદ્ધ અટકી જશે? આખરે IEA એ દુનિયાને કયા સંકટ વિશે ચેતવણી આપી હતી? આ તમામ મુદ્દાઓ પર આપણે વાતચીત કરીશું. નમસ્કાર, તમે જોઈ રહ્યા છો ન્યૂઝ 18 ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ, હું છું તમારી સાથે શ્રુતિ શ્રીવાસ્તવ.ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ રોકવાને લઈને વાતચીત શરૂ થઈ ગઈ છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે તેમના મતે છેલ્લા બે દિવસમાં ઈરાન અને અમેરિકાના અધિકારીઓએ પીસ ડીલ (શાંતિ સમજૂતી) અંગે ચર્ચા કરી છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે આ કારણોસર આગામી 5 દિવસ સુધી વોશિંગ્ટન ઈરાનના કોઈપણ ઉર્જા મથકો પર હુમલો કરશે નહીં. ટ્રુથ સોશિયલ પર ટ્રમ્પે લખ્યું કે છેલ્લા બે દિવસમાં ઘણી રચનાત્મક વાતચીત થઈ છે.
અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ સપ્તાહના અંત સુધીમાં સમજૂતી થઈ જશે. ત્યાં સુધી અમે ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ્સ અને એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કોઈ હુમલો કરીશું નહીં. ટ્રમ્પે અમેરિકી સંરક્ષણ વિભાગને નિર્દેશ આપ્યો છે કે હાલમાં ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ્સ અને ઉર્જા માળખા પર કોઈ હુમલો કરવામાં ન આવે. જો કે તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નિર્ણય વાતચીતના પરિણામો પર નિર્ભર રહેશે. જો વાતચીત સફળ નહીં થાય તો આગળ ફરીથી સૈન્ય કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ બાબતે ઈરાની સરકારી મીડિયાએ કહ્યું કે ટ્રમ્પ ફરીથી પાછળ હટી ગયા છે.આ મામલો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને લઈને તણાવ ઘણો વધી ગયો છે. આ પહેલા ટ્રમ્પે ઈરાનને 48 કલાકની અંદર આ રસ્તો સંપૂર્ણપણે ખોલવાની ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે જો આવું નહીં થાય તો અમેરિકા ઈરાનના મોટા પાવર પ્લાન્ટ્સ પર હુમલો કરી શકે છે.
તેના જવાબમાં ઈરાને પણ સખત પ્રતિક્રિયા આપી હતી. ઈરાને કહ્યું છે કે જો તેના પાવર પ્લાન્ટ્સ અથવા અન્ય જરૂરી માળખા પર હુમલો થશે તો તે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેશે. આ દરિયાઈ રસ્તો દુનિયા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે વિશ્વનો મોટો હિસ્સો તેલ અને ગેસ આ જ રસ્તેથી લાવે છે અને લઈ જાય છે.ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે શાંતિ સમજૂતી માટે પોતાના જૂના બે દૂતો પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે. ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે વાતચીત માટે સ્ટીવ વિટકોફ અને પોતાના જમાઈ જેરેડ કુશ્નરને અધિકૃત કર્યા છે. બંને દૂતો ઈરાન સાથે વાતચીત કરશે. બંનેની કોશિશ એ માંગણીઓ મનાવવાની હશે જે ઈરાન પહેલાથી માની રહ્યું નહોતું. હવે ઈરાનને લઈને અમેરિકાની પાંચ મુખ્ય માંગણીઓ છે. જેમાં પહેલી હોર્મુઝને ખોલવું, બીજી પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવા, ત્રીજી મિસાઈલ ભંડાર સીમિત કરવો અને ચોથી પ્રોક્સી સંગઠનોને ફંડ ન આપવું એ પ્રમુખ છે. બીજી બાજુ ઈરાન માત્ર પરમાણુ સમજૂતી અંગે વાત કરવા માંગે છે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાક્ચી મુજબ અમેરિકા સાથે હવે કોઈ વાતચીત ત્યારે જ થશે જ્યારે ભવિષ્યમાં ક્યારેય હુમલો ન કરવાની ગેરંટી મળશે.તમને જણાવી દઈએ કે પાવર પ્લાન્ટ પર હુમલો ન કરવાનો આ મોટો નિર્ણય અત્યારે એટલા માટે લેવામાં આવ્યો છે કારણ કે દુનિયા પર દાયકાઓના સૌથી મોટા ઉર્જા સંકટના એંધાણ દેખાયા છે. IEA ના ચીફ ફાતિહ બિરોલની ચેતવણી આવી હતી કે પરિસ્થિતિ 1970 ના ઓઈલ શોક (તેલ સંકટ) થી પણ વધુ ખરાબ હોઈ શકે છે. તેમણે બે તબક્કાનો ઉલ્લેખ કર્યો: 1970 અને 2022 જ્યારે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ થયું. જે દોરમાંથી આખું વિશ્વ પસાર થયું ત્યાં માત્ર તેલ-ગેસ કે ઉર્જા જ નહીં પરંતુ બેરોજગારીની સ્થિતિ પણ આખું વિશ્વ ભોગવી શકે છે.
ત્યારબાદ જ આ વાતચીત શરૂ થઈ કારણ કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં અમેરિકા નાટો દેશો પાસે મદદ માંગી રહ્યું હતું અને ત્યાં પોતાના યુદ્ધ જહાજો તૈનાત કરી રહ્યું હતું. નાટો દેશોની સાથે અન્ય દેશોએ પણ અમેરિકાને સીધી રીતે નહીં પણ પાછલા બારણેથી સાથ આપવાની ના પાડી દીધી. અહીં અમેરિકા પાછળ હટી ગયું. તેલ અને ગેસનો 20% હિસ્સો હોર્મુઝની સાંકડી ગલીઓમાંથી આવે છે.જ્યારે અમેરિકા તરફથી બે દિવસમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ સંપૂર્ણપણે ખોલવાની ચેતવણી આપવામાં આવી ત્યારે ઈરાને કહ્યું કે જો કોઈ પાવર પ્લાન્ટ અથવા જરૂરી ઠેકાણા પર હુમલો થશે તો તે રસ્તો પૂરો બંધ કરી દેશે. હવે આની પાછળની અમેરિકાની ડિપ્લોમેસીને સમજવાની જરૂર છે. અમેરિકા આ યુદ્ધ રોકવા માટે જે પાંચ મુખ્ય માંગણીઓ ગણાવી રહ્યું છે તે મહત્વની છે. અત્યારે તે કહી રહ્યું છે કે બે દિવસથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સારી વાતચીત થઈ રહી છે,
તેથી પાંચ દિવસ માટે વોશિંગ્ટન કોઈ પાવર પ્લાન્ટ પર હુમલો નહીં કરે. કારણ કે આ પહેલા ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાનના ગેસ ફીલ્ડ પર હુમલો કરાયો અને વળતા જવાબમાં ઈરાને કતરના ગેસ ફીલ્ડ પર હુમલો કર્યો, જેનાથી આ લડાઈ બીજા એંગલ એટલે કે ઉર્જા તરફ શિફ્ટ થઈ ગઈ. તેથી જ IEA એ કહ્યું કે 1970 ની જેમ ક્યાંક ઉર્જા સંકટ આખા વિશ્વમાં ઊભું ન થઈ જાય. કારણ કે ઘણા દેશો પાસે તેલનો અનામત જથ્થો નથી. જો ભારત પાસે પણ ઓઈલ રિઝર્વ છે તો તે પણ 50-60 દિવસનું છે અને ચીન પાસે 100 દિવસનું.જો આ લડાઈ નહીં અટકે તો મુશ્કેલી થશે અને પાંચ દિવસ રોકાવા પાછળનો હેતુ એ છે કે વાતચીતથી આ મુદ્દો ઉકેલાઈ જાય તો સારું. આ પાંચ દિવસમાં તેઓ પોતાની વ્યૂહરચના પણ બનાવી શકે છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ અને એ ખર્ગ આઈલેન્ડ જેને અમેરિકા હથિયાવવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે તેના પર પણ પ્લાનિંગ કરી શકાય છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સમજી રહ્યા હશે કે આ પાંચ દિવસમાં જો વાતચીત થઈ જાય અને તેમની યોજના મુજબ કામ થાય તો સારું છે. હાલમાં સારા સંકેત એ જ છે કે પાંચ દિવસ માટે પાવર પ્લાન્ટ પર કોઈ હુમલો થશે નહીં. પરંતુ અમેરિકા અને ખાસ કરીને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સ્વભાવને સમજવાની જરૂર છે કે તેઓ જે કહે છે તે ઘણીવાર કરતા નથી.
