શાર્ક ટેન્ક ઇન્ડિયાના ન્યાયાધીશોએ તાજેતરમાં એક નકલી ડૉક્ટરની ટીકા કરી હતી જેણે ‘કુદરતી’ તરીકે માર્કેટિંગ કરાયેલા હાનિકારક, રાસાયણિક યુક્ત ઉત્પાદનોથી રોગોનો ઇલાજ કરવાનો દાવો કર્યો હતો.
કેટલી વાર તમે એવા ઇન્સ્ટાગ્રામ પેજ પર નજર નાખી છે જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હોય કે DIY હેક કરવાથી તમારા વાળ ખરતા બંધ થઈ શકે છે અથવા કુદરતી ચમક 100% પાછી આવી શકે છે? આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો આવા વીડિયોમાં એક કરતા વધુ વાર ફસાઈ ગયા હશે. આપણે ઘણીવાર તે વ્યક્તિ પર વિશ્વાસ કરીએ છીએ, ખાસ કરીને જો તેમના નામની આગળ ‘ડૉ’ લખેલું હોય, અને આંધળા વિશ્વાસથી તેમની સલાહનું પાલન કરીએ છીએ, પરંતુ પછીથી ખ્યાલ આવે છે કે તે નકલી હતું. આ કારણે, ઘણા વપરાશકર્તાઓએ ગંભીર વાળ અથવા ત્વચા સમસ્યાઓથી પીડાતા હોવાની પણ જાણ કરી છે.શાર્ક ટેન્ક ઈન્ડિયાના તાજેતરના એપિસોડમાં, એક એવો ઉદ્યોગસાહસિક, જે ડૉક્ટર હોવાનો દાવો કરતો હતો, શોમાં દેખાયો અને 1% ઇક્વિટીના બદલામાં જજો પાસેથી 1 કરોડ રૂપિયા માંગ્યા. પરિણામ? શાર્કે તેને માર માર્યો, “છેતરપિંડી” કહ્યો અને ઘરે મોકલી દીધો, પરંતુ તેનો સાચો રંગ જાહેર કર્યા વિના નહીં.
નીટ ક્લિયર કર્યું નહીં, વર્ષો સુધી મેડિકલની ડિગ્રી પણ કરી નહીં, છતાં નામના આગળ ડૉક્ટર લગાવી દીધું અને એ નામના ભરોસે ધડાધડ પ્રોડક્ટ્સ વેચી કરોડો કમાઈ લીધા. પોતાને ડૉક્ટર કહેતા એક નેચરોપેથી ઉર્ફે એરોમા થેરાપી સ્પેશિયાલિસ્ટ ઉર્ફે સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર ઉર્ફે બિઝનેસમેનનો શાર્ક ટૅંક ઇન્ડિયાના મંચ પર જોરદાર ભાંડો ફૂટ્યો. આ સાહેબ પોતાનો બ્રાન્ડ પ્રમોટ કરવા અને ફંડિંગ મેળવવા આવ્યા હતા. પરંતુ જે થયું તે તેમના માટે ખરાબ સપના કરતાં ઓછું નહોતું.વાત છે Sony Liv પર આવેલા શાર્ક ટૅંક ઇન્ડિયા સીઝન ફાઇવના પહેલા એપિસોડની. આ એપિસોડમાં ઇન્ફ્લુએન્સર મનોજ દાસ પોતાની નેચરલ સ્કિન કેર અને હેર કેર બ્રાન્ડ લુઈસિયા વેલનેસ સાથે શાર્ક્સ સામે આવ્યા.
પોતાની કંપનીની વેબસાઇટ પર તેમણે લખ્યું છે કે ભારતનું નંબર વન નેચરલ સ્કિન કેર, હેર કેર અને હેલ્થ કેર બ્રાન્ડ. મનોજ દાસે પોતાને નેચરોપેથી અને એરોમા થેરાપી સ્પેશિયાલિસ્ટ બતાવ્યા અને પોતાના નામના આગળ ડૉક્ટર લગાવી દીધું. અહીંથી જ મામલો બગડ્યો.અનુપમ મિત્તલે તેમને પ્રશ્ન કર્યો કે શું તેઓ ડૉક્ટર લખી શકે. અનુપમે કહ્યું કે જો ફક્ત બેચલર ઇન એરોમાપેથી કરીને પોતાને ડૉક્ટર કહેવાનો દાવો થોડી પણ હદ સુધી સાચો નીકળે તો તેઓ પોતાનું નામ બદલી લેશે. અહીં સુધી કે તેમણે મનોજ દાસને ફ્રોડ પણ કહી દીધા. ત્યારબાદ પિચ આગળ વધી અને મામલો વધુ બગડતો ગયો.સેલ્ફ પ્રોક્લેમ્ડ ડૉક્ટરે એવા દાવાઓ કર્યા કે સાંભળતાં જ શંકા થવી સ્વાભાવિક હતી. જેમ કે 100 ટકા બિમારીઓ ઠીક કરી દે છે. ફક્ત નેચરલ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સનો ઉપયોગ કરે છે અને રાતોરાત ચમત્કાર કરે છે વગેરે જેવી પૂરી રીતે અનસાયન્ટિફિક અને ઇલોજિકલ વાતો. પરંતુ જ્યારે શાર્ક્સે પ્રોડક્ટ્સના ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ જોયા તો તેમાં કેમિકલ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ પણ હાજર હતા.
Snapdealના કો-ફાઉન્ડર કુણાલ બહલે કહ્યું કે દુનિયામાં કોઈ પણ ડૉક્ટર એવું નથી કહી શકતો કે તે દરેક બિમારીનો 100 ટકા ઇલાજ કરી દેશે. કોઈ પણ મેડિકલ ટ્રીટમેન્ટ 100 ટકા ગેરંટી સાથે આવતું નથી. તેમણે આને લોકોকে ગેરમાર્ગે દોરતો વીડિયો ગણાવ્યો.મનોજ દાસે શાર્ક્સ પાસેથી 1 કરોડ રૂપિયા માટે 1 ટકા ઇક્વિટી માગી અને દાવો કર્યો કે તેમનો બિઝનેસ ઝડપથી ગ્રો કરી રહ્યો છે. આ પર કુણાલ બહલે તેમની વેબસાઇટ અને ઑનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સના રેટિંગ્સ અને રિવ્યૂઝ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. મનોજ દાસે કહ્યું કે Amazon પર તેમના પ્રોડક્ટ્સને ફક્ત 3.5 રેટિંગ છે અને માત્ર 50 રિવ્યૂઝ છે. આ સાંભળીને શાર્ક્સને શંકા ગઈ કે કંઈક તો ગડબડ છે.દાસે આ પણ કહ્યું કે તેઓ લગભગ 5 કરોડનું ઇન્વેન્ટરી વેચી ચૂક્યા છે. હવે 5 કરોડનું ઇન્વેન્ટરી વેચાઈ ગયું પરંતુ ફક્ત 50 રિવ્યૂઝ. શાર્ક્સ ચોંકી ગયા. ત્યારબાદ ડૉ. દાસે જણાવ્યું કે તેઓ Instagram પર કન્ટેન્ટ બનાવી પોતાના પ્રોડક્ટ્સ વેચે છે. પછી શાર્ક્સે તેમનું Instagram કન્ટેન્ટ બતાવવા કહ્યું.
જ્યારે કન્ટેન્ટ જોયું તો બધું સ્પષ્ટ થઈ ગયું. તેમના Instagram પર એવી રીલ્સ હતી જેમ કે વાળ રાતોરાત ઘનાઘાટા કેવી રીતે બનાવશો. બ્રાઇટ સ્કિન કેવી રીતે મેળવશો. 100 ટકા નેચરલ બોટોક્સ વગેરે. આ પર શાર્ક્સે કહ્યું કે મનોજ દાસ લોકોની નબળાઈઓ જેમ કે હેર લોસ, વજન ઘટાડવું અને એજિંગને ટાર્ગેટ કરીને પ્રોડક્ટ્સ વેચી રહ્યા છે.અનુપમ મિત્તલે મનોજને કહ્યું કે તમારો જાદુ તમારું કન્ટેન્ટ ક્રિએશન છે. તમે એવી રીલ્સ બનાવી છે જે ખૂબ પ્રોવોકેટિવ છે. એ રીલ્સ વાયરલ થઈ ગઈ અને એના જ ભરોસે તમારો બિઝનેસ ચાલી રહ્યો છે. Instagram એડ્સ જોઈને અથવા કોઈ ઇન્ફ્લુએન્સરની વાત સાંભળીને બ્યુટી પ્રોડક્ટ્સ ખરીદવું હવે બહુ સામાન્ય બની ગયું છે.
Instagram પર આવી રીલ્સ જોઈને આપણે અટકી જઈએ છીએ. વિચારીએ છીએ કે એકવાર ટ્રાય કરવામાં શું જાય છે અને પછી પૈસા બગાડી ઓર્ડર કરી દઈએ છીએ.હકીકતમાં આ એડ્સ અમારી ઇન્સિક્યોરિટીઝને ટાર્ગેટ કરે છે. વાળ ઝરી રહ્યા છે, વજન વધી રહ્યું છે, ચહેરા પર દાગ છે, ઉંમર દેખાવા લાગી છે. પછી અમને એક આશા આપવામાં આવે છે. આશા કે શરીરના જે ભાગથી આપણે ખુશ નથી, તેને એક ક્રીમ, એક તેલ અથવા એક પાવડરથી ઠીક કરી શકાય છે. પરંતુ શું આ બ્રાન્ડ્સ જે ક્લેમ કરે છે તે સાચું હોય છે. જવાબ છે નહીં. કારણ કે સ્કિન કેર સાયન્સથી ચાલે છે. Instagram રીલ્સ અને ઓવર પ્રોમિસથી નહીં.હવે વાત કરીએ આ એપિસોડ પર આવી રહેલા સોશિયલ મીડિયા રિએક્શન્સની.
Think For Tomorrow નામના એક યુઝરે લખ્યું કે મનોજ દાસ જે ફેક ડૉક્ટર છે તે આ વાતનું લિવિંગ એક્ઝામ્પલ છે કે આજકાલ કેવી રીતે લોકો Instagram રીલ્સ દ્વારા લોકોને મૂર્ખ બનાવે છે. રીલ્સમાં મોટા મોટા ક્લેમ્સ, આયુર્વેદ અને નેચરલ ઇલાજની વાતો અને લોકોની ઇન્સિક્યોરિટીઝને ટાર્ગેટ કરીને Instagram માર્કેટિંગથી લગભગ 140 કરોડ કમાઈ લીધા.આ સમગ્ર મામલો બતાવે છે કે કેવી રીતે ફ્લેશી એડ્સ, ફેક ક્રેડિબિલિટી અને ઇમોશનલ સેલિંગના દમ પર લોકોને સરળતાથી ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર.Noven Cares નામના યુઝરે લખ્યું કે ડૉ. મનોજ દાસની સારી એવી એરોમા થેરાપીની દુકાન ચાલી રહી હતી. YouTube પર 589 ફોલોઅર્સ, Instagram પર 611 ફોલોઅર્સ. એટલે Amazonથી લઈને સોશિયલ મીડિયા સુધી તેમના પ્રોડક્ટ્સ ધડાધડ વેચાઈ રહ્યા હતા. પછી એક દિવસ તેઓ શાર્ક ટૅંક પહોંચ્યા જ્યાં ફેક્ટ ચેકમાં ખબર પડી કે મનોજ તો ડૉક્ટર જ નથી.નરેન્દ્રનાથ મિશ્રાએ શાર્ક ટૅંકનો આભાર માનતા લખ્યું કે આ એક્સપોઝ માટે શાર્ક ટૅંકનો આભાર. આવા અનેક એક્સપોઝર્સની જરૂર છે.
આવા ફેક ડૉક્ટર્સ ઘણા લોકોની હેલ્થ સાથે રમે છે અને લોકો પણ અપીલ છે કે Instagram પર ઇલાજ શોધશો નહીં.કુલ મળીને શાર્ક ટૅંક ઇન્ડિયા સીઝન ફાઇવની શરૂઆત જ કન્ટ્રોવર્સીથી થઈ છે અને ડૉ. મનોજ દાસનો પિચ આ સીઝનના સૌથી વધારે ચર્ચિત મોમેન્ટ્સમાંનો એક બનશે. હવે આ ખબર પર તમારું શું કહેવું છે. કોમેન્ટ કરીને જરૂર જણાવશો. મારું નામ છે નેહા ધમાન. જોતા રહો ધ લલ્લન ટોપ. ધન્યવાદ.
