આજે આપણે જીવંત છીએ, પરંતુ આ જીવન પછી શું?સુશાંત હવે નથી… હવે તે શું કરી રહ્યા હશે?જો આત્માને મોક્ષ મળી ગયો હોય, તો તે મુક્ત થઈ જાય છે — પછી તેને કોઈ શરીરમાં પાછા આવવાની જરૂર નથી.ઘણા વખત મારાં મનમાં વિચાર આવે છે કે આજે આપણે જીવંત છીએ, પરંતુ આ જીવન પછી શું?
અમારા દાદા-દાદી, કેટલાક સગા જે હવે નથી — હવે તેઓ શું કરી રહ્યા હશે?સુશાંત આપણા જીવનનો ભાગ હતા.હવે તેઓ નથી.પરંતુ પ્રશ્ન એ છે — હવે તેઓ ક્યાં છે? શું પછીનું જીવન સાચે જ હોય છે?એક ખૂબ સારી પુસ્તક છે — બ્રાયન વાઈસની “Many Masters, Many Lives”.તે હિપ્નોથેરાપિસ્ટ છે. હિપ્નોસિસ દરમિયાન તેઓ એક સ્ત્રીને તેના જીવન વચ્ચેની સ્થિતિમાં લઈ જાય છે — બાર્ડો સ્ટેટમાં.તે વર્ણવે છે કે આત્મા શરીર છોડ્યા પછી શું અનુભવે છે — એક પ્રકારનું લાઇફ રિવ્યુ થાય છે.અમારી ભારતીય સંસ્કૃતિ અને શાસ્ત્રોમાં આ બધું પહેલેથી જ લખાયેલું છે.
અમે ક્યાંય બહાર શોધવાની જરૂર નથી.આપણે પોતે જ આપણા કર્મોનું મૂલ્યાંકન કરીએ છીએ — આપણું હાયર સેલ્ફ જજ કરે છે.અમારા અંદર એક ચેતન આત્મા છે — જે હંમેશા આપણને જોતી રહે છે, કહે છે કે આ સાચું છે કે ખોટું.જ્યારે આપણે સત્ય બોલીએ છીએ, ત્યારે હૃદય શુદ્ધ બને છે,અને શુદ્ધ હૃદયથી એ ચેતનાને બળ મળે છે —
એ જ બળ આપણને ધ્યાન અને સમાધિ તરફ લઈ જાય છે.પરંતુ પ્રશ્ન એ જ છે — જીવન પછી શું થાય છે?જો આત્મા મોક્ષને પામી જાય, તો તે લિબેરેટેડ બને છે — તેને ફરી જન્મ લેવાની જરૂર નથી.ત્યાં આનંદ છે કે અહીં?અહીં આનંદ કેવી રીતે હોય? અહીં આનંદ તો અનુભવાય જ નહીં.આ જીવન શીખવાનો એક પ્રક્રિયા છે —
અનુભવવાનો માર્ગ.પણ સાચો આનંદ ત્યારે મળે છે, જ્યારે તમે સંપૂર્ણ રીતે મુક્ત થાઓ — અરહંત બની જાવ.ત્યારે આ આખું જીવન તમને એક લીલા (રંગમંચ) જેવી લાગે છે.ત્યારે બધું સ્વપ્ન જેવું લાગે છે — તમે જાણો છો કે આ દૃશ્ય છે, સત્ય નથી.ત્યારે દરેક ઘટનામાં પણ આનંદ અનુભવાય છે — કારણ કે તમે સમજો છો કે આ માત્ર એક દૃશ્ય છે, એક કથા છે.પરંતુ હા, પરિવારમાં સૌએ એ દુઃખને પોતાના રીતે ઝીલ્યું છે.કોઈ પણ કહી શકતું નથી કે અમે સંપૂર્ણ રીતે સાજા થઈ ગયા છીએ.ક્યારેક લાગે છે કે હવે બધું ઠીક છે,પણ પછી કોઈ ક્ષણે એ યાદો ફરીથી ઊંડે ઉતરી જાય છે…અને હૃદય ફરીથી એ જ ભાવમાં ગરકાવ થઈ જાય છે.સુશાંતના વિયોગનો ઘા તો હજુ પણ દરેકના મનમાં જીવંત છે.
